Havacılıkta "Chair Flying": Zihinsel Pratik Gerçekten Etkili mi?

Pilotların yerde, sanki kokpitteymiş gibi prosedürleri zihinlerinde canlandırarak yaptıkları provalar, havacılıkta "sandalye uçuşu" (chair flying) olarak bilinir. Havacılığın kendisi kadar eski ve oldukça ekonomik olan bu yöntemin gerçekte ne kadar etkili olduğu, North Dakota Üniversitesi'nde (UND) yürütülen yeni bir akademik çalışmanın konusu oldu. Meg Godlewski'nin kaleme aldığı makale, bu çalışmanın detaylarını ve zihinsel pratiğin bilimsel arka planını inceliyor.

Simülatörlerden "Ücretsiz" Pratiğe Dönüş

Çalışmayı yürüten Cynthia Johnston, eski bir ABD Hava Kuvvetleri eğitmen pilotu ve F-15 uçuş lideridir. Johnston, başlangıçta sanal gerçeklik (VR) simülatörleri ve teknolojinin pilot eğitimine entegrasyonu üzerine çalışmayı planlamıştı. Ancak simülatörlerin maliyet ve gerçekçilik (fidelity) dengesini araştırırken önemli bir gerçeği fark etti: "Sandalye uçuşu", tıpkı bir simülatör gibi zihinsel tekrarlar yapmayı sağlayan, ancak maliyeti "sıfır" olan en ucuz yöntemdi.

Johnston, literatürü taradığında bu kadar yaygın bir uygulamanın akademik düzeyde çok az araştırıldığını gördü. Pilotlar arasında yaptığı gayri resmi anketler, bazılarının bu yöntemi hiç kullanmadığını, bazılarının ise nasıl uygulayacağından emin olmadığını ortaya koydu. Bu boşluğu doldurmak isteyen Johnston, pilotların zihinsel imgeleme yetenekleri ile sandalye uçuşu pratikleri arasındaki ilişkiyi incelemeye karar verdi.

Etkili Bir Sandalye Uçuşu Nasıl Yapılır?

Makaleye göre, sandalye uçuşu sadece boş bir hayal kurma eylemi değildir; disiplinli bir teknik gerektirir. Johnston, bu pratiğin etkili olabilmesi için şu yöntemleri önermektedir:

1. Senaryo Kullanımı: Rastgele düşünmek yerine yazılı bir senaryo veya kontrol listesi (checklist) takip edilmelidir. Johnston, eğitimi sırasında kontrol listelerini ve manevra akışlarını içeren defterler dolusu senaryo yazdığını belirtiyor.

2. Duyu Organlarını Dahil Etmek: Sadece ne göreceğinizi değil; ne hissedeceğinizi, ne duyacağınızı ve hatta kokpitteki kokuyu bile zihinde canlandırmak gerekir. Detaylar arttıkça pratiğin kalitesi de artar.

3. Kas Hafızası (Muscle Memory): Etkili bir sandalye uçuşunda pilot, elinde bir kontrol listesiyle otururken, sanki uçaktaymış gibi gaz koluna veya düğmelere fiziksel olarak uzanır. Bu hareketler, prosedürlerin akışının kas hafızasına yerleşmesini sağlar.

   
   

Zihinsel Engel: Afantazi (Aphantasia)

Araştırmanın en ilgi çekici yönlerinden biri, "afantazi" adı verilen durumun etkisini incelemesidir. Afantazi, kişinin zihninde görsel imgeler oluşturamaması (zihin gözünün kör olması) durumu olarak tanımlanır. Johnston, sandalye uçuşunun başarısının, pilotun zihninde canlı görüntüler oluşturabilme kapasitesine bağlı olduğunu belirtiyor. Çalışma, farklı zihinsel imgeleme yeteneklerine sahip pilotların bu eğitim yönteminden nasıl etkilendiğini anlamayı ve buna göre resmi eğitim müdahaleleri geliştirmeyi hedefliyor.

Sonuç olarak Johnston'ın amacı, genellikle kişisel bir alışkanlık olarak görülen bu yöntemi, pilot eğitim müfredatlarında daha resmi ve bilimsel temelli bir "zihinsel pratik" aracı haline getirmektir.

Yazar: Meg Godlewski Kaynak: "Chair Flying in Aviation: Is Mental Practice an Effective Tool?"