Havacılıkta 9. Temel Yetkinlik ve Pilotların Esenliği

Kaptan Reyné O'Shaughnessy'nin "TEDxYoungstown" sahnesinde gerçekleştirdiği “How to fly safer” başlıklı konuşması ile havacılık sektörü için yepyeni bir pencere açmaktadır. 35 yılı aşkın ticari havacılık kariyerinde B747, B727 ve A300/310 gibi ağır jet uçaklarında 10.000 saatten fazla uçuş deneyimi bulunan Kaptan O'Shaughnessy; mesleki gözlemlerini ve bizzat yaşadığı sağlık zorluklarını son derece yapıcı bir dönüşüm fırsatına çevirmeyi başarmıştır. Bu makale, onun vizyoner çalışmalarından ilham alarak havacılık emniyetini çok daha ileriye taşıyacak bütüncül yaklaşımları incelemektedir.

Görünmeyen Kriz ve Dönüşüm Fırsatı

Kariyerine Brown Üniversitesi'nde Farkındalık (Mindfulness) Tabanlı Stres Azaltma, UC Berkeley'de İşletme Yönetici Sertifikası ve Fonksiyonel Tıp Koçluğu akreditasyonları ile derinlik katan O'Shaughnessy, havacılıkta psikolojik güvenlik alanındaki eksiklikleri tespit etmiştir. Gözlemlerine göre sektördeki en büyük engellerden biri, profesyonellerin kariyerlerini kaybetme korkusuyla sağlık durumlarını gizlemek zorunda kalmaları; yani "yalan söylemeden uçmak" (lie to fly) paradoksudur.

Mevcut düzenlemelerdeki katı tıbbi standartlar, pilotların yardım aradıklarında uçuş lisanslarını ve geçim kaynaklarını kaybetme riskini beraberinde getirmektedir. 2022 yılında ABD Hava Kuvvetleri tarafından desteklenen ve 3.700'den fazla pilotun katıldığı bir araştırma, pilotların %56'sının sağlık hizmetlerinden kaçındığını, %46'sının resmi olmayan yollardan tedavi aradığını ve %27'sinin ise tıbbi anketlerde eksik veya yanlış bilgi verdiğini çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Bu durum, düzensiz çalışma saatleri, uzun süreli evden uzak kalma ve yoğun stres gibi havacılığa özgü yaşam koşullarıyla birleştiğinde ciddi bir baskı yaratmaktadır. Ancak O'Shaughnessy, tüm bu zorlukları çözülmesi gereken bir sistem boşluğu ve sektörü geliştirmek için mükemmel bir fırsat olarak görmektedir.

Reaktif Yaklaşımdan Proaktif Çözüme: 9. Temel Yetkinlik

O'Shaughnessy, kendi hayatında inme riski taşıyan felaket boyutlarında bir yüksek tansiyon krizi yaşadığında tedavisini mi yoksa mesleğini mi seçeceği ikilemine düşmüştür. Ancak bu olay, "Piloting 2 Wellbeing (P2W)" ve "The Aviation Health and Wellbeing Institute (AHWI)" gibi öncü kurumların temellerinin atılmasına vesile olan güçlü bir uyanışa dönüşmüştür. O'Shaughnessy bu dönüşümü, Başpiskopos Desmond Tutu'nun şu harika sözüyle özetler: "Artık insanları nehirden çıkarmayı bırakıp, nehre neden düştüklerini bulmak için akıntının yukarısına gitmeliyiz".

Tam da bu önleyici vizyonla, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından belirlenen ve eğitimlerin omurgasını oluşturan 8 temel yetkinliğe devrim niteliğinde, yenilikçi bir katman eklemeyi önermektedir: 9. Temel Yetkinlik. Bu yetkinlik, insan performansını ve esenliğini (wellbeing) havacılık emniyetinin tam merkezine yerleştirmektedir. Kaliteli uyku, doğru beslenme, egzersiz ve stres yönetimi gibi faktörlerin, pilotların zihinsel keskinliği, karar verme yetileri ve tepki süreleri üzerinde doğrudan ve güçlü bir etkisi vardır.

Bütün Pilotu Geliştirmek ve Psikolojik Güvenlik İnşası

Modern uçuş eğitimlerinin yalnızca yüzde ellisi simülatördeki donanımsal pratiklerden oluşmaktadır; geriye kalan hayati bölüm ise iletişim, liderlik ve dayanıklılık gibi Teknik Olmayan Beceriler (NTS) alanıdır. Havacılığın geleceği, kriz anlarında sarsılmaz bir soğukkanlılık sergileyebilen "bütün pilotu" geliştirmeye bağlıdır. İster tecrübeli bir kaptan isterse kokpite yeni adım atmış bir yardımcı pilot olsun, tüm havacıların bu teknik olmayan becerilerle desteklenmesi, genel emniyet seviyesini en üst noktaya taşıyacaktır.

Bu muazzam vizyonun sahada hayat bulabilmesi için, havacılık kurumlarında şeffaf bir psikolojik güvenlik kültürünün tesis edilmesi şarttır. Düzenleyici otoritelerin, ruh sağlığı değerlendirmelerini bir eleme sistemi olmaktan çıkarıp; bireyselleştirilmiş, hasta merkezli Fonksiyonel Tıp Modeli ile şefkatle desteklemesi gerekmektedir. Ayrıca Klinik Olay Müdahale Programı (CIRP) gibi akran destek sistemlerinin yaygınlaşması da sektördeki dayanışmayı pekiştirecektir. Öte yandan, AHWI bünyesinde 300'den fazla üniversite öğrencisine sağlanan destekler ve Kaptan O'Shaughnessy'nin yeni nesil havacılara yönelik yazdığı ruh sağlığı rehberleri, geleceğin pilotlarının sektöre çok daha hazırlıklı ve donanımlı girmesini müjdelemektedir.

Sonuç

Sonuç olarak havacılık emniyeti, sadece uçağın sistemlerinin değil, o sistemleri ustalıkla yöneten insanın da fiziksel ve ruhsal olarak tam anlamıyla desteklenmesine bağlıdır. Reyné O'Shaughnessy'nin liderliğinde sektör geneline yayılan 9. Temel Yetkinlik yaklaşımı, pilotlara değer veren, onların refahını merkeze alan ve emniyet standartlarını görülmemiş bir seviyeye çıkaran yepyeni bir çağın habercisidir. Sağlıklı, mutlu ve desteklendiğini hisseden pilotların görev yaptığı bir gökyüzü, şüphesiz ki bugüne kadarki en güvenli gökyüzü olacaktır.