top of page
Ara

Havacılıkta Yetkinliğe Dayalı Eğitim ve Değerlendirme: CBT, CBTA VE EBT

Güncelleme tarihi: 3 May


Sivil havacılık sektörü, son on yılda eğitim paradigmalarında köklü bir dönüşüm yaşamaktadır. Geleneksel görev tabanlı veya saat tabanlı eğitim yaklaşımlarının yerini giderek artan oranda Yetkinliğe Dayalı Eğitim (Competency-Based Training – CBT), Yetkinliğe Dayalı Eğitim ve Değerlendirme (Competency-Based Training and Assessment – CBTA) ve Kanıta Dayalı Eğitim (Evidence-Based Training – EBT) almaktadır. Bu makalede söz konusu yaklaşımların tanımları, uygulama ilkeleri, mevzuat çerçeveleri ve havacılık emniyetine katkıları kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

 

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) Doc 9868 PANS-TRG belgesi, CBTA'yı tüm lisanslama ve işletici eğitimlerinde uygulanabilir temel çerçeve olarak tanımlamıştır. Avrupa Birliği Havacılık Emniyet Ajansı (EASA), 2015'ten itibaren EBT'yi pilot tekrarlama eğitimlerinde düzenlemeye başlamış; 2020'de yayımlanan yönetmeliklerle tam uygulama kapsamını genişletmiştir. EASA Görüş No 06/2024 ise Hava Trafik Kontrol Personeli (HTKP) eğitiminde CBTA ilkelerini performans standartlarına bağlamıştır. Bu gelişmeler, havacılık eğitiminin artık ölçülebilir, veri güdümlü ve yetkinlik odaklı bir yapıya kavuştuğunun göstergesidir.

 

1. GİRİŞ

Sivil havacılık, dünya genelindeki tüm ulaşım modları arasında insan faktörü kaynaklı olayların sistematik biçimde izlendiği ve eğitimle doğrudan ilişkilendirildiği az sayıdaki sektörden birini oluşturmaktadır. Kaza ve olay verilerinin analizi, pilot hatalarının büyük çoğunluğunun teknik bilgi eksikliğinden değil; karar verme, durum farkındalığı, ekip koordinasyonu ve iş yükü yönetimi gibi yetkinlik alanlarındaki yetersizliklerden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Bu bulgu, geleneksel eğitim anlayışının köklü biçimde sorgulanmasına yol açmıştır.

 

Geleneksel eğitim modelleri, belirli manevraların ve prosedürlerin tekrarına dayalı kontrol listelerini merkeze almaktaydı. Uçuş Yeterlilik Kontrolü (Operator Proficiency Check – OPC) ve Lisans Yeterlilik Kontrolü (Licence Proficiency Check – LPC) gibi standart değerlendirmeler, pilotları önceden belirlenmiş sabit kriterlere göre ölçmekteydi. Bu yaklaşım, operasyonel gerçekliğin karmaşıklığını yeterince yansıtmaktan uzak kalmaktaydı (IATA, 2024).

 

CBT, CBTA ve EBT yaklaşımları bu boşluğu kapatmak amacıyla geliştirilmiştir. Bu çalışmada söz konusu kavramların tanımları, birbirleriyle ilişkileri ve uygulama çerçeveleri ele alınmakta; havacılık eğitim sistemine katkıları ve bireysel-kurumsal gereklilikler değerlendirilmektedir.


2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE: CBT, CBTA VE EBT

2.1 Yetkinliğe Dayalı Eğitim (CBT – Competency-Based Training)

Yetkinliğe Dayalı Eğitim (CBT), eğitimin belirli görevlerin tekrarına veya sabit saatlere değil, öğrencinin belirlenmiş yetkinlik standartlarını karşılamasına dayandırıldığı yapılandırılmış bir eğitim ve değerlendirme sistemidir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), CBT'yi bireylerin belirli bir standartta iş faaliyetlerini yerine getirebilmek için beceri ve bilgi edindikleri yapılandırılmış sistem olarak tanımlamaktadır (ILO, 2020).

 

ICAO bağlamında CBT, havacılık personelinin lisanslama ve işletici eğitimlerinde uygulanabilir temel çerçeve olarak Doc 9868 PANS-TRG belgesinde tanımlanmıştır. ICAO Doc 9868, Değişiklik 7 ile birlikte CBTA ilkelerini tüm lisanslama ve işletici eğitimlerine uygulanabilir kılmıştır (ICAO, 2020). CBT'nin temel özelliği, öğrencinin istenen yetkinlik düzeyine ulaşmasının eğitimin tamamlanma ölçütü olmasıdır. Bu yaklaşım; bilgi, beceri ve tutum bileşenlerini bütünleşik olarak ele alır.


2.2 Yetkinliğe Dayalı Eğitim ve Değerlendirme (CBTA – Competency-Based Training and Assessment)

CBTA, CBT'nin değerlendirme boyutunu sistematik biçimde entegre eden gelişmiş bir uygulamadır. IATA'nın tanımına göre CBTA, kursun tasarımı sürecinde sürekli bir izleme ve değerlendirme sürecini bütünleştiren performans tabanlı bir eğitim programıdır. Eğitim sistemi performansı, ders sonrası program verilerini toplayan eğitim metrikleri aracılığıyla ölçülür ve değerlendirilir (IATA, 2023).

 

CBTA programları; yetkinliklerin ve performans kriterlerinin tanımlanması, gözlemlenebilir davranışların belirlenmesi, eğitim tasarım modeli (ADDIE – Analyse, Design, Develop, Implement, Evaluate) uygulaması ve eğitimci standardizasyonu bileşenlerinden oluşur. CBTA'nın diğer yandan en önemli unsurlarından birini eğitimci uyumu (inter-rater reliability) ve standardizasyon programları oluşturmaktadır. IATA Eğitimci ve Değerlendirici Eğitimi Kılavuzu, 2. Baskı'da bu standardizasyonun nasıl sağlanacağı ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır (IATA, 2023b).

 

CBTA'nın havacılık personeline uygulanması çeşitli disiplinleri kapsamaktadır. ICAO Doc 10098, uçak bakım personeli için CBTA uygulamasına rehberlik ederken (ICAO, 2018); ICAO Doc 10147, tehlikeli madde eğitiminde yetkinlik tabanlı yaklaşımı açıklamaktadır (ICAO, 2022). EASA Görüş No 06/2024 ise Hava Trafik Kontrol Personelinin (HTKP) ilk eğitiminde CBTA performans standartlarının nasıl belirleneceğini ortaya koymaktadır (EASA, 2024).


2.3 Kanıta Dayalı Eğitim (EBT – Evidence-Based Training)

EBT, CBTA'nın pilot eğitimine özgü bir uygulamasıdır. EASA'nın tanımına göre EBT; "pilotun bir dizi yetkinlikte genel kapasitesinin geliştirilmesini ve değerlendirilmesini esas alan, operasyonel veriye dayanan eğitim ve değerlendirme" biçiminde tanımlanmaktadır (EASA, 2021). Bu tanım, EBT'nin salt manevra performansını değil, yetkinlik portföyünün bütününü ölçtüğünü vurgulamaktadır.

 

EBT'nin kökleri, 2007 yılında başlatılan IATA Eğitim Kalitesi Girişimi'ne (IATA Training Quality Initiative – ITQI) ve kaza istatistiklerinin yeniden yorumlanmasına dayanmaktadır. ICAO, 2013 yılında Doc 9995 (Kanıta Dayalı Eğitim El Kitabı) aracılığıyla EBT'yi küresel bir emniyet iyileştirme girişimi olarak benimsemiştir. EBT programları, eğitim konuları olarak adlandırılan senaryoları pilotun yetkinliklerini geliştirmek ve değerlendirmek için araç olarak kullanır (IATA, 2024a).


3. EBT VE CBTA'NIN TEMEL BİLEŞENLERİ

3.1 Yetkinlik Çerçevesi

ICAO CBTA çerçevesinde pilot yetkinlikleri dokuz temel alanda tanımlanmıştır. Bu alanlar şunlardır: liderlik ve ekip çalışması, iletişim, iş yükü yönetimi, durum farkındalığı, problem çözme ve karar verme, bilginin uygulanması, manuel uçuş parkuru yönetimi, otomatik uçuş parkuru yönetimi ve prosedürlerin uygulanması. Bu yetkinlikler, pilotun teknik ve teknik olmayan becerilerini bütünleşik bir çerçevede ele almaktadır (ICAO, 2020).

 

EASA, kendi EBT düzenlemesinde ICAO'nun yetkinlik çerçevesine ek olarak "bilginin uygulanması" (Application of Knowledge – KNO) yetkinliğini de modele dahil etmiştir. Bu kararın temelinde, gözlemlenebilir davranışlar bağlamında bilginin uygulanmasının değerlendirilebilir ve emniyet açısından kritik bir unsur olduğunun anlaşılması yatmaktadır (EASA, 2021).


3.2 Değerlendirme ve Derecelendirme Sistemi

EBT ve CBTA uygulamalarında değerlendirme, tanımlanmış gözlemlenebilir davranışlara göre yapılan derecelendirmeye dayanır. EASA EBT düzenlemesi kapsamında dört kategoride metrik tanımlanmıştır: Düzey 0 (yetkinlik metrikleri – pilotun yetkin olup olmadığı bilgisi), Düzey 1 (yetkinlik performans metrikleri – örneğin 1 ila 5 arası sayısal not), Düzey 2 (davranış metrikleri – belirli gözlemlenebilir davranışların olup olmadığı) ve Düzey 3 (eğitim etkinliği metrikleri – bütünlük ve atlanmamış unsurlar) (IATA, 2023c).

 

Bu çok katmanlı metrik yapısı, eğitimci-değerlendirici uyumunu (instructor concordance) desteklemekte ve eğitim verilerinin istatistiksel analizine zemin hazırlamaktadır. Şubat 2025'te yayımlanan "Eğitimci Uyumu Güvencesi için Standartlaştırılmış Metrikler ve Yöntemler" başlıklı proje raporu, bu alanda önemli bir referans kaynağı oluşturmaktadır (EASA/IATA, 2025).


3.3 Veri Yönetimi ve Sürekli İyileştirme

EBT ve CBTA programlarının en belirgin avantajlarından birini oluşturan veri yönetimi boyutu, geleneksel eğitim anlayışından köklü biçimde ayrışmaktadır. CBTA programları, her eğitim döngüsünden elde edilen yetkinlik verilerinin toplanmasını, analiz edilmesini ve eğitim programının sürekli iyileştirilmesinde kullanılmasını zorunlu kılar. Bu döngüsel süreç, emniyet yönetim sistemi (EYS) ile eğitim sistemi arasında yapısal bir bağ kurmaktadır (IATA, 2023c).

 

EBT kapsamında toplanan veriler, operasyonel emniyet yönetimine de katkı sağlar. Uçuş sırasında gerçekleşen tehditler, hatalar ve istenmeyen uçuş halleri (Threat and Error Management – TEM) ile eğitim verilerinin entegrasyonu, reaktif ve proaktif tehlike belirleme süreçlerini güçlendirmektedir. Bu yaklaşım, ICAO'nun emniyet yönetimine ilişkin Annex 19 çerçevesiyle de doğrudan uyumludur.


3.4 Eğitimci ve Değerlendirici Yetkinliği

CBTA programlarının etkinliği büyük ölçüde eğitimci ve değerlendiricilerin (Instructor and Evaluator – IE) yetkinlik düzeylerine bağlıdır. IATA Eğitimci ve Değerlendirici Eğitimi Kılavuzu, 2. Baskı, ICAO Doc 9868 PANS-TRG çerçevesinde geliştirilen "ICAO pilot eğitimci ve değerlendirici yetkinlik çerçevesi"ni esas almaktadır (IATA, 2023b). Bu çerçeve; pedagojik yetkinlik, değerlendirme standardizasyonu, geri bildirim verme becerisi ve veri yorumlama yetkinliklerini kapsamaktadır.

 

EBT programlarında eğitimciler geleneksel kontrol pilotlarından (check pilot) farklı bir role bürünür. Geleneksel yaklaşımda değerlendirici, pilotun belirli manevraları yapıp yapmadığını denetlerken; EBT eğitimcisi, pilotun yetkinlik alanlarında gözlemlenebilir davranışları sergileyip sergilemediğini bütünsel bir perspektiften değerlendirir. Bu paradigma kayması, eğitimci eğitiminin (Train the Trainer) yapısını ve içeriğini köklü biçimde dönüştürmektedir (IATA, 2023a).


4. MEVZUAT VE DÜZENLEYICI ÇERÇEVE

4.1 ICAO Standartları ve PANS-TRG

ICAO'nun CBTA yaklaşımı, Doc 9868 PANS-TRG belgesiyle düzenleyici bir zemine oturtulmuştur. Bu belgenin 7. Değişikliği, CBTA ilkelerini lisanslama ve işletici eğitimlerinin tümüne uygulanabilir kılmış; eğitim tasarımı, eğitimci yetkinlikleri ve değerlendirme sistemlerine ilişkin prosedürler belirlenmiştir (ICAO, 2020). ICAO Doc 9868, aynı zamanda CBTA kurs geliştiricileri ile eğitimcilerin sahip olması gereken yetkinlikleri de tanımlamaktadır.

 

ICAO'nun CBTA çerçevesi, çoklu personel kategorisini kapsamaktadır. Pilotlara yönelik temel CBTA standartları Doc 9868'de belirlenirken, hava trafik kontrolörlerine yönelik CBTA kılavuzu Doc 10056, hava trafik emniyet elektronik personeline yönelik kılavuz Doc 10057 ve uçak bakım personeline yönelik rehber Doc 10098 aracılığıyla somutlaştırılmıştır (ICAO, 2018). ICAO Doc 10147, tehlikeli madde eğitiminde yetkinlik tabanlı yaklaşımı ayrıca ele almaktadır (ICAO, 2022).


4.2 EASA Düzenlemeleri

EASA, EBT'nin düzenleyici çerçevesini aşamalı olarak geliştirmiştir. İlk aşamada, 2015 yılında yayımlanan ED Decision 2015/027/R ile OPC ve LPC değerlendirmelerini koruyan "karma EBT" (mixed EBT) uygulamasına izin verilmiştir. İkinci aşamada, Aralık 2020'de yürürlüğe giren Yönetmelik (EU) 2020/2036 ve Yönetmelik (EU) 2020/2193 kapsamında "tam EBT" (baseline EBT) uygulaması hayata geçirilmiştir (EASA, 2021). Bu düzenlemeyle EBT, OPC ve LPC'nin yerine geçen bir alternatif olarak kabul edilmiştir.

 

EASA'nın düzenleyici gelişimi, 2024'te HTKP eğitimini de kapsamına almıştır. Ekim 2024'te yayımlanan EASA Görüş No 06/2024, HTKP'nin ilk eğitim çıktısı için Avrupa genelinde performans standartları belirlenmesini, CBTA ilkelerine dayalı eğitimci ve değerlendirici çerçevesinin oluşturulmasını ve sanal eğitim olanaklarının hayata geçirilmesini teklif etmiştir (EASA, 2024). Bu görüş, üç yılı aşkın bir EUROCONTROL ve havacılık topluluğu iş birliğinin ürünüdür.

 

Söz konusu düzenleyici çerçevenin somut uygulamalarına bakıldığında, Iberia ve Air France'ın 2021 yılında Yönetmelik (EU) 2020/2036 kapsamında dünyada tam EBT onayı alan ilk havayolları olduğu görülmektedir. Lisans yenileme sürecinde pilotların, geleneksel Ek 9 manevraları yerine EASA yetkinlik çerçevesinin (Ek 10) gerektirdiği kriterler doğrultusunda değerlendirilmesi, endüstri için tarihi bir dönüm noktası niteliği taşımaktadır (EASA, 2021).


4.3 FAA Yaklaşımı ve Küresel Tablo

ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), CBTA ilkelerini desteklemekle birlikte, bu yaklaşımı tam anlamıyla düzenleyici altyapısına henüz entegre etmemiştir. FAA, Gelişmiş Yeterlilik Programı (Advanced Qualification Program – AQP) aracılığıyla yaklaşık otuz yıldır veri güdümlü, operasyonel analize dayalı bir eğitim çerçevesi yürütmektedir. FAA 2026 yılında CBTA'yı resmi olarak incelemeye aldığını açıklamış olup bu süreçte küresel uygulamalarla ABD mevzuatı arasındaki uyum değerlendirilecektir (FlightGlobal, 2026; Aviation A2Z, 2026).

 

Küresel tabloya bakıldığında, dünya genelindeki ulusal otoritelerin yaklaşık dörtte üçünün CBTA tabanlı pilot eğitiminin en az bir biçimine izin verdiği görülmektedir. Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Güney Amerika'daki düzenleyici otoriteler CBTA modellerini tip derecelendirmelerine ve tekrarlama eğitimlerine entegre etmiştir. Bu rakam, CBTA'nın küresel havacılık eğitim sistemlerinde artık ana akım bir yaklaşım haline geldiğini ortaya koymaktadır (FlightGlobal, 2026).


5. EBT VE CBTA'NIN HAVACILIĞA KATKILARI

5.1 Emniyet Performansına Katkı

EBT ve CBTA'nın havacılık emniyetine katkısı çok boyutludur. Her şeyden önce, bu yaklaşımlar eğitimi kaza ve olay verilerine dayandırmakta; böylece gerçek operasyonel risklerin eğitim gündemine taşınmasını sağlamaktadır. EBT programının eğitim konuları ve bunların tekrar sıklıkları, dünya genelinden toplanan emniyet ve eğitim verilerinin analizine dayanmaktadır (IATA, 2024a). Bu veriye dayalı yaklaşım, eğitim içeriğinin operasyonel gerçeklikle sürekli uyumunu güvence altına alır.

 

CBTA'nın bir diğer emniyet katkısı, pilotları beklenmedik senaryolara karşı hazırlamasıdır. Geleneksel eğitim, pilotun önceden belirlenmiş arıza ve senaryolarla başa çıkmasını hedeflerken; CBTA dokuz temel yetkinliği geliştirerek pilotun daha önce hiç karşılaşmamış olduğu durumları da yönetebileceği bir kapasite oluşturmayı amaçlar. ICAO'nun ifadesiyle, sınırlı sayıda yetkinliğe hâkimiyet, pilotun havacılık sektörünce öngörülmeyen ve bunun için özel olarak eğitilmediği uçuş durumlarını yönetmesine olanak tanımalıdır (ICAO, 2013).


5.2 Eğitim Etkinliği ve Verimliliği

EBT, geleneksel tekrarlama eğitiminin yapısını kökten değiştirmektedir. EBT programı, her pilot için üç yıllık dönem boyunca uygun bir Uçuş Simülatör Eğitim Cihazı'nda (FSTD) altı EBT modülü halinde dağıtılmış toplam 48 saatlik bir eğitim öngörmektedir (IATA, 2024a). Bu yapı, eğitim sürelerinin daha verimli kullanılmasını ve her modülün yetkinlik geliştirmeye odaklanmasını sağlar.

 

CBTA programları ayrıca eğitimci-öğrenci etkileşiminin kalitesini artırmaktadır. Geleneksel kalkış sonrası değerlendirmenin yerini alan yetkinlik odaklı geri bildirimler, öğrenci için somut ve uygulanabilir gelişim hedefleri ortaya koyar. Boeing'in CBTA uygulamasındaki deneyimine göre, değerlendirmeler artık "Kalkışta gerçekten zorlandınız" yerine "Prosedürlerinizi bilmiyordunuz" veya "Ekip iletişiminizde ciddi sorunlar yaşadınız" gibi yetkinliğe dayalı bir dile kavuşmaktadır (FlightGlobal, 2026).


5.3 Eğitim Verilerinin Sistem Entegrasyonu

EBT ve CBTA programlarının ürettiği yetkinlik verileri, emniyet yönetim sistemleriyle entegre edilebildiğinde sektöre değerli bir analitik kapasite kazandırır. Eğitim sonrası toplanan metrikler; tekrarlayan yetkinlik açıklarını, belirli rota veya hat koşullarıyla ilişkili riskleri ve eğitim programının etkinliğini değerlendirmek için kullanılabilir. Bu entegrasyon, ICAO'nun reaktif ve proaktif tehlike belirleme metodolojisiyle uyumlu olup havacılık emniyetinin sistem düzeyinde güçlendirilmesine zemin hazırlamaktadır (IATA, 2023c).


5.4 Standardizasyon ve Uyum

CBTA'nın küresel yaygınlaşması, uluslararası alanda daha uyumlu bir eğitim ve lisanslama ortamı oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. EASA'nın ATCO eğitiminde CBTA'yı düzenleyici çerçeveye dahil etmesi, parçalı nitelendirme sistemlerinin önüne geçmeyi ve daha uyumlu Avrupa eğitim standartlarını hayata geçirmeyi hedeflemektedir. Bu adımın Avrupa genelindeki HTKP açığını gidermede önemli bir rol oynayacağı öngörülmektedir (EASA, 2024).


6. BİREYSEL GEREKLİLİK VE ÖNERİLER

EBT ve CBTA yaklaşımlarının etkin biçimde uygulanabilmesi için bireysel havacılık personelinin belirli yükümlülükleri benimsemesi gerekmektedir.

 

Pilotlar açısından en kritik gereklilik, yetkinlik odaklı öz değerlendirme kültürünün benimsenmesidir. EBT ortamında pilot, yalnızca bir manevradan geçip geçmediğini değil; durum farkındalığı, ekip iletişimi ve karar verme süreçleri gibi yetkinlik alanlarındaki performansını da sorgulamalıdır. EBT eğitimlerine katılan pilotların, geri bildirim seanslarına aktif ve açık fikirli biçimde katılması ve belirlenen yetkinlik açıklarını gelişim hedefi olarak benimsemesi beklenmektedir.

 

Eğitimci ve değerlendiriciler için bireysel gereklilik daha da kapsamlıdır. EBT/CBTA programlarında görev alacak eğitimcilerin onaylı bir EBT eğitimci yetiştirme programını (Train the Trainer) başarıyla tamamlaması zorunludur. Eğitimci standardizasyonu, eğitimciler arası uyumun (inter-rater reliability) sürekli izlenmesi ve eğitimcinin kendi yetkinlik değerlendirmelerini gözlemlenebilir davranışlara dayandırması bireysel düzeyde temel gerekliliklerdir (IATA, 2023b; EASA/IATA, 2025).

 

Hava trafik kontrolörlerine yönelik bireysel gereklilik, EASA Görüş No 06/2024'ün yürürlüğe girmesiyle birlikte daha belirgin bir düzenleyici boyut kazanmaktadır. HTKP'nin, yetkinlik çerçevesinde tanımlanan performans standartlarını karşılaması ve sürekli eğitim planlarını bu standartlara göre şekillendirmesi beklenmektedir. Üçüncü ülke lisansına sahip kontrolörlerin AB sistemine entegrasyonuna imkân tanıyan yeni düzenleme, bireysel kariyer planlaması açısından da yeni fırsatlar doğurmaktadır (EASA, 2024).

 

Uçak bakım teknisyenleri ve tehlikeli madde eğitimi sorumluları için ICAO Doc 10098 ve Doc 10147 çerçevesinde CBTA uygulamasına geçiş ihtiyari olmakla birlikte, yetkinlik tabanlı bir anlayışı benimsemek hem mesleki gelişim hem de operasyonel emniyet açısından önerilmektedir (ICAO, 2018; ICAO, 2022).

 

Özetle, bireysel düzeyde temel öneriler şunlardır:

  • EBT veya CBTA eğitimci programına katılmak ve sertifika almak

  • Yetkinlik odaklı öz değerlendirme alışkanlığı kazanmak

  • Geri bildirim kültürünü benimsemek ve yapıcı eleştiriye açık olmak

  • Veri ve metrik okur-yazarlığı geliştirmek; eğitim verilerini analiz edebilmek

  • Mevzuat güncellemelerini takip etmek ve bölgesel düzenleyici otoritenin beklentilerine uyum sağlamak


7. KURUMSAL GEREKLİLİK VE ÖNERİLER

Havayolu işletmecileri, onaylı eğitim kuruluşları (Approved Training Organisation – ATO) ve sivil havacılık otoriteleri için EBT ve CBTA uygulaması kurumsal düzeyde kapsamlı bir dönüşüm gerektirmektedir.

 

EBT veya CBTA programı uygulamak isteyen işletmecilerin ilk ve en temel adımı, mevcut emniyet yönetim sisteminin CBTA altyapısını destekleyecek düzeyde olgunlaşıp olgunlaşmadığını değerlendirmektir. EASA'nın yaklaşımına göre, bir işletmecinin EBT programı onayı alabilmesi için yetkili otoritenin işletmecinin EBT programını destekleme kapasitesini değerlendirmesi gerekmektedir (ECA, 2021). Bu değerlendirme, salt kaynak varlığı ile sınırlı kalmamalı; EYS olgunluğunu bütüncül biçimde kapsamalıdır.

 

İşletmeci düzeyindeki kurumsal gereklilikler arasında en kritik unsur, veri yönetim altyapısının oluşturulmasıdır. EBT programları, her modül için yetkinlik değerlendirme verilerinin sistematik biçimde toplanmasını ve analiz edilmesini zorunlu kılar. İşletmecilerin eğitim verilerini depolamak, işlemek ve yorumlamak için uygun dijital platformları devreye alması ve bu platformların EYS'ye entegre edilmesi gerekmektedir (IATA, 2023c).

 

Eğitim kuruluşları açısından kurumsal yükümlülük öncelikle eğitimci yetiştirme programlarının CBTA çerçevesine uyarlanmasını kapsamaktadır. IATA'nın CBTA Train the Trainer programı, eğitimcilerin ICAO yetkinlik çerçevesine göre diğer eğitimcileri eğitip değerlendirebilmesi için gerekli yetkinlikleri kazandırmaktadır (IATA, 2023a). Kurum düzeyinde eğitimci standardizasyon programları ve düzenli akran değerlendirme süreçleri hayata geçirilmelidir.

 

Sivil havacılık otoriteleri için kurumsal gereklilik, denetim kapasitesinin CBTA ilkelerine göre yeniden yapılandırılmasını gerektirmektedir. EBT programını onaylayacak ve denetleyecek teftiş personelinin EBT yetkinlik değerlendirmesinde, eğitimcilerle eşdeğer biçimde eğitim alması şarttır (ECA, 2021). EASA kapsamında Üye Devletlerin, yetkili otoritelerini ilgili eğitim ve yönlendirmeyle donatması zorunludur.

 

Avrupa HTKP eğitiminde CBTA'ya geçiş açısından, Üye Devletlerin 1 Ocak 2029'a kadar eğitim metodolojilerini güncellemeleri yasal zorunluluk haline gelmiştir. Bu kapsamda kurumsal hazırlık süreçlerinin gecikmeden başlatılması önerilmektedir (EASA, 2025).

 

Kurumsal düzeyde temel öneriler şunlardır:

  • EYS olgunluk değerlendirmesini tamamlamak ve EBT/CBTA geçiş yol haritası oluşturmak

  • Eğitim verilerini toplama, analiz etme ve raporlama kapasitesi için dijital altyapıya yatırım yapmak

  • Tüm eğitimci ve değerlendirici kadrosu için CBTA standardizasyon programlarını devreye almak

  • Yetkili otoritelerle koordineli biçimde program onay süreçlerini yönetmek

  • Kurumsal raporlama kültürü ve şeffaflık anlayışını güçlendirmek

  • EASA, ICAO ve IATA belgelerindeki güncellemeleri kurumsal eğitim programlarına zamanında yansıtmak


8. SONUÇ

Havacılık eğitiminde CBT, CBTA ve EBT yaklaşımları, salt pedagojik bir tercih olmaktan öte; emniyetin, verimliliğin ve küresel standardizasyonun güvencesi olarak kabul görmektedir. ICAO'nun Doc 9868 PANS-TRG belgesiyle belirlediği çerçeve, EASA'nın EBT'yi önce pilot tekrarlama eğitimlerine, ardından HTKP ilk eğitimine taşıması ve ABD'de FAA'nın CBTA'yı resmi incelemeye alması; bu yaklaşımın artık dönüşü olmayan bir küresel ivme kazandığını göstermektedir.

 

Dokuz temel yetkinlik etrafında şekillenen CBTA çerçevesi, pilotları yalnızca belirlenmiş arızalar için değil; henüz tasarım aşamasında düşünülmemiş senaryolar dahil olmak üzere tüm operasyonel gerçeklikle başa çıkabilecek donanıma kavuşturmayı hedeflemektedir. Bu anlayış, hem bireysel hem de kurumsal düzeyde köklü bir paradigma değişimini zorunlu kılmaktadır.

 

Eğitim verilerinin emniyet yönetim sistemleriyle entegre edilmesi, kurumsal öğrenme döngüsünü kapatmakta ve havacılık sisteminin karmaşıklaşan koşullara proaktif biçimde uyum sağlamasına zemin hazırlamaktadır. Bu bütünsel yaklaşım, havacılık emniyetinin sürdürülebilir biçimde güçlendirilmesinde belirleyici bir rol üstlenmektedir.



KAYNAKÇA

 
 
 

Yorumlar

  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Instagram
  • YouTube

©2021, Anahtar Eğitim

bottom of page