Havacılıkta Takım Duygusal Zekası ile Emniyet Kültürü Arasındaki Bağ

Eray Beceren
1 gün önce
2 dakikada okunur

Havacılık ve uzay endüstrisinde emniyet denildiğinde, genellikle ilk akla gelen şey bireysel yetkinliktir. Organizasyonlar, personelin teknik bilgisi, prosedürlere uyumu ve baskı altında karar verme yeteneği üzerine büyük yatırımlar yapar. Ancak kazalar ve olaylar incelendiğinde, bunların nadiren tek bir kişinin hatasından kaynaklandığı görülür. Aksine, riskler genellikle insanların birbirleriyle nasıl etkileşim kurduğu, iletişim sağladığı ve tepki verdiği süreçlerde ortaya çıkar.

İşte bu noktada, Takım Duygusal Zekası (Team Emotional Intelligence) kavramı hayati bir emniyet meselesi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Takım Duygusal Zekâsı Nedir?

Duygusal Zeka (EI), genellikle bireysel bir özellik olarak tartışılır; kişinin duyguları algılama ve yönetme yeteneğidir. Ancak havacılık gibi operasyonel ortamlarda performans tek bir kişiye değil, dinamik koşullar altında birlikte çalışan ekiplere (mürettebat, departmanlar, liderlik grupları) bağlıdır.

Takım Duygusal Zekası, sadece duygusal zekası yüksek bireylerin bir araya gelmesi demek değildir. Bu, ekibin duygusal ipuçlarını tanımasını, gerilimi yönetmesini ve baskı arttığında toparlanmasını sağlayan "paylaşılan bir kapasite"dir.

Bu kapasite grubun şu kolektif yeteneklerini ifade eder:

Ekip içindeki duygusal sinyalleri tanımak.
Duyguların davranışı ve karar almayı nasıl etkilediğini anlamak.
Duygusal tepkileri, görev performansını destekleyecek şekilde düzenlemek.

Bireysel zekadan farklı olarak Takım Duygusal Zekası, etkileşim kalıpları aracılığıyla ortaya çıkar: İnsanların konuşma biçimi, liderlerin tepkileri, çatışmaların ele alınış şekli ve zamanla güvenin nasıl inşa edildiği bu zekayı oluşturur.

Emniyet Kültürü ile Bağlantısı

Araştırmalar, Takım Duygusal Zekası ile emniyet kültürü arasında güçlü bir bağ olduğunu göstermektedir. 2020 yılında yapılan bir çalışma (Schutte ve ark.), işbirliği gerektiren ortamlarda Takım Duygusal Zekası ile etkinlik arasında pozitif bir ilişki bulmuştur.

Daha spesifik olarak, Sonnie Bates'in iş havacılığında yaptığı doktora araştırması, duygusal zekanın emniyet kültürünün güçlü bir yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur. Bates'e göre, yüksek duygusal zekaya sahip ekipler bilgi paylaşmaya, deneyimlerden ders çıkarmaya ve ortak emniyet hedefleri doğrultusunda işbirliği yapmaya daha yatkındır.

Emniyet kültürü kağıt üzerinde var olan bir şey değildir; günlük etkileşimlerde yaşar:

Endişeler dile getiriliyor mu yoksa bastırılıyor mu?
Geri bildirimler savunmacı bir tavırla mı yoksa yapıcı bir şekilde mi karşılanıyor?
Hatalar öğrenmeye mi yoksa sessizliğe mi yol açıyor? Takım Duygusal Zekası, bu soruların cevaplarını ve sonuçlarını doğrudan şekillendirir.

Gizli Risk: "Duygusal Körlük" Yaşayan Ekipler

Çoğu emniyet ihlali, pervasız davranışlarla başlamaz. Genellikle fark edilmeyen bir "Duygusal Sürüklenme" (Emotional Drift) ile başlar. Bu sürüklenmenin işaretleri şunlar olabilir:

Dile getirilmeyen yorgunluk.
İçine kapanmaya dönüşen hayal kırıklığı.
Girdileri susturan otorite hiyerarşisi.
Başlangıçta "küçük" görünen ama zamanla büyüyen gerilimler.

Duygusal farkındalığı eksik olan ekipler, emniyeti önemsemedikleri için değil, insani dinamikleri ele alacak ortak bir dil ve normlara sahip olmadıkları için bu erken uyarı işaretlerini kaçırırlar.

Buna karşılık, duygusal zekası yüksek ekipler; kişilerarası sürtüşmeleri performans düşmeden önce tespit eder, saygılı bir sorgulama ortamını normalleştirir ve stresi bireylere bırakmak yerine kolektif olarak yönetirler. Bu, duyguları operasyondan tamamen çıkarmak değil, onları bilinçli bir şekilde yönetmek anlamına gelir.

Takım Duygusal Zekası, bir kişilik özelliği veya basit bir iyilik hali girişimi değildir; bu bir operasyonel kapasitedir. Özellikle havacılık gibi yüksek emniyet gerektiren sektörlerde, prosedürler ve teknoloji önemli olsa da, insan etkileşimi son kontrol katmanıdır.

Bu yetenek şunları destekler: