Kabin Ekipleri İçin Kritik Eğitim Eksiği: "Startle and Surprise"

Havacılık emniyetinde pilotların eğitimi üzerine sayısız çalışma yapılırken, yolcu kabinindeki emniyetin belkemiği olan kabin memurlarının kritik bir konuda yalnız bırakıldığı ortaya çıktı. Alex Pollitt ve Daan Vlaskamp tarafından yürütülen yeni bir araştırma, kabin ekiplerinin ani ve beklenmedik olaylar karşısında yaşadığı "İrkilme ve Şaşkınlık" (Startle and Surprise - S&S) durumunu yönetmek için yeterli eğitime sahip olmadığını ve bunun ciddi sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.

Gerçek Hayattan Bir Örnek: Japan Airlines Kazası

Makale, 2 Ocak 2024'te Tokyo-Haneda Havalimanı'nda gerçekleşen Japan Airlines (JL516) kazasını hatırlatarak başlıyor. Uçak pistte bir Sahil Güvenlik uçağıyla çarpıştığında, kabin ekibi rutin bir iniş hazırlığındaydı. Herhangi bir uyarı olmaksızın, bir anda alevler ve dumanla dolu bir kabinle karşı karşıya kaldılar. Kokpitle iletişim kesildiği için pilotlardan hiçbir talimat alamayan ekip, panikleyen yolcuları tahliye etmek için saniyeler içinde kendi kararlarını vermek zorunda kaldı. Bu olay, kabin ekiplerinin "rutin"den "tam acil duruma" geçişte yaşadığı zihinsel şokun ne kadar keskin olabileceğini kanıtlayan en somut örnektir.

Pilotlar İçin Var, Kabin Ekibi İçin Yok

Havacılık sektörü, 2009 yılındaki Air France 447 kazasından sonra pilotların ani şok anlarındaki tepkilerini incelemeye büyük yatırım yaptı. Pilotlar için "İrkilme ve Şaşkınlık" anlarında durumu yönetmelerini sağlayan "Uçağı Uçur – Nefes Al – Kontrol Et" (Aviate–Breathe–Check) gibi standart prosedürler geliştirildi.

Ancak araştırma, benzer risklerle karşı karşıya olan kabin memurları için standartlaştırılmış bir eğitim veya prosedür bulunmadığını ortaya koyuyor. Kabin ekipleri eğitimlerinde senaryoları ve tahliye tatbikatlarını çalışsalar da, ani bir şok anında oluşan fizyolojik ve bilişsel donma haliyle nasıl başa çıkacaklarına dair pratik araçlardan yoksunlar.

Araştırma Sonuçları: Durum Düşünülenden Daha Ciddi

Avrupa genelindeki havayollarında görev yapan 348 kabin memuru ile yapılan anket çalışması, sorunun boyutlarını gözler önüne seriyor:

1. Yaygınlık: Kabin memurlarının yaklaşık %80'i, kariyerleri boyunca en az bir kez ciddi bir irkilme veya şaşkınlık olayı yaşadığını belirtmiştir. Bu olaylar sadece kazalarla sınırlı değildir; tıbbi acil durumlar, kabinde duman görülmesi veya kural tanımaz yolcularla yaşanan gerginlikler de bu kapsama girmektedir.

2. Performans Kaybı: Katılımcıların çoğu, bu ani olaylar sırasında performanslarının düştüğünü ifade etmiştir. Düşüncelerin donması, tünel görüşü (vision narrow), odaklanamama, prosedürleri hatırlayamama veya hızlı karar verememe gibi sorunlar sıkça rapor edilmiştir.

3. Kontrol Hissi: Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, "algılanan kontrol" faktörüdür. Eğer kabin memuru olaya müdahale edebileceğini ve durumu kontrol edebileceğini hissederse stresi azalmakta ve performansı artmaktadır. Kendini çaresiz hissedenlerde ise stres seviyesi ve hata oranı yükselmektedir.

   
   

Uzun Vadeli Etkiler ve Anksiyete

Şok edici bir olay yaşamanın etkisi sadece o anla sınırlı kalmamaktadır. İrkilme veya şaşkınlık yaşayan kabin memurlarının yaklaşık üçte ikisi, olaydan sonra uzun süreli anksiyete (kaygı) yaşadıklarını belirtmiştir. Bu durum hafif huzursuzluktan ciddi özgüven kaybına kadar değişebilmektedir. Akran destek programları faydalı olsa da, etkilenen ekiplerin sadece üçte birinin bu desteği kullandığı görülmüştür.

Çözüm Önerisi: Zihinsel Bir "Reset" Düğmesi

Uzmanlar, kabin ekiplerinin sadece içgüdülerine güvenmek zorunda bırakılmaması gerektiğini vurguluyor. Tıpkı pilotlarda olduğu gibi, kabin memurları için de ani bir krizin ilk saniyelerinde kullanabilecekleri, kendilerini sakinleştirecek ve duruma odaklanmalarını sağlayacak yapılandırılmış bir yönteme ihtiyaç vardır.

Önerilen çözüm, kabin ortamının dinamik yapısına (gürültü, panikleyen yolcular, bilgi eksikliği) uygun, basit ve prosedürel bir "zihinsel sıfırlama" (reset) tekniğinin eğitimlere eklenmesidir. Bu teknik, ekibin nefes almasını, zihnini toplamasını ve olaya profesyonelce yeniden dahil olmasını sağlayarak hem uçuş güvenliğini artıracak hem de çalışanların uzun vadeli ruh sağlığını koruyacaktır.

Sonuç olarak rapor, irkilme ve şaşkınlığın kişisel bir başarısızlık değil, doğal bir insan tepkisi olduğunu; bu nedenle kabin ekiplerinin de pilotlar kadar bilimsel ve destekleyici bir eğitimi hak ettiğini savunmaktadır.

Eğitim, koçluk ve gelişim önerileri için: info@anahtaregitim.com

Yazarlar: Alex Pollitt (Helikopter Pilotu ve CRM Eğitmeni) & Daan Vlaskamp (B737 Kaptanı ve Eğitmeni) Kaynak: Halldale Group - "Research Reveals Startling Gap in S&S Training For Cabin Crew"