TALPA, Kokpit'ten Bakış, Ocak - Nisan 2026 Sayısı

Dergi Bilgileri

• Yayınlayan: Türkiye Havayolu Pilotları Derneği (TALPA)

• Dergi Adı: Kokpit'ten Bakış

• Sayı: Yıl: 14 / Sayı: 68

• Tarih: Ocak - Nisan 2026

Aşağıda, havacılık sektörünün dünü, bugünü ve geleceğine ışık tutan, emniyetten teknolojiye, insan psikolojisinden hukuka kadar birçok farklı disiplini ele alan makalelerin her kademeden okuyucu için hazırlanmış özetlerini bulabilirsiniz:

1. Makale Başlığı: Azaltılmış Kokpit Operasyonları: Son Gelişmeler

Yazarlar: Dr. Kpt. Plt. M. Melih Başdemir

Kısa Özet: Bu makale, havacılıkta tek pilotlu uçuşlara (Azaltılmış Mürettebat Operasyonları) geçiş tartışmalarını ele almaktadır. Yazar, meselenin sadece otomasyonun uçağı uçurabilmesi olmadığını; iki pilotun kokpitte yarattığı bilişsel yedekliliğin, karşılıklı kontrolün ve hata yakalama mekanizmasının uçuş emniyeti açısından vazgeçilmez bir mimari olduğunu vurgulamaktadır.

Ana Tema: Uçuş emniyeti, kokpit otomasyonu ve tek pilotlu operasyonların riskleri.

2. Makale Başlığı: İnsan Faktörü: Pilotlar İçin Psikososyal Risk Yönetimi

Yazar: N. Temuçin Gürel

Kısa Özet: Uçuş emniyetinin sağlanmasında insan sağlığının sadece bedensel değil, psikolojik boyutuna da dikkat çeken çalışma, pilotların maruz kaldığı yoğun stresi incelemektedir. Psikososyal risklerin yönetilememesinin katastrofik sonuçlar doğurabileceği belirtilerek; bireysel, kurumsal ve kural koyucu düzeyde alınması gereken önlemlere değinilmektedir.

Ana Tema: Havacılık psikolojisi, ruh sağlığı ve uçuş emniyeti.

3. Makale Başlığı: Havacılıkta Başarı İçin Gerekli Bilişsel Beceriler

Yazar: Atilla Duyar

Kısa Özet: Bir pilotun kokpitte ihtiyaç duyduğu çoklu görev yönetimi (multitasking), uzay-zaman bilinci, karar verme, problem çözme ve yüksek konsantrasyon gibi bilişsel yetenekleri detaylandıran bir incelemedir. Yazar, başarılı bir uçuş operasyonu için teknik bilginin zihinsel yetkinliklerle mutlaka desteklenmesi gerektiğini anlatmaktadır.

Ana Tema: Pilot yetkinlikleri, bilişsel psikoloji ve performans.

4. Makale Başlığı: Hava Trafik Kontrol Sistemlerinde Modern Teknolojik Gelişmeler ve Gelecek Vizyonu

Yazar: Dr. Arif Tuncal

Kısa Özet: Artan küresel hava trafiği ve ciddi kontrolör açığı karşısında Hava Trafik Kontrol (ATC) sistemlerinin nasıl dijitalleştiği anlatılmaktadır. Makale, yapay zekâ destekli konuşma tanıma sistemlerinin, dijital iletişim ağlarının ve insansız hava araçlarının entegrasyonunun, hava sahası emniyeti ile verimliliğine olan katkılarını gözler önüne sermektedir.

Ana Tema: Hava trafik yönetimi, yapay zekâ ve havacılıkta dijitalleşme.

5. Makale Başlığı: Kokpitte Duygusal Zekâ: Öz Bilinç / Öz Yönetim / Sosyal Bilinç / İlişki Yönetimi

Yazar: Eray Beceren Kısa Özet: Kokpitte kriz yönetimi ve Ekip Kaynak Yönetimi (CRM) süreçlerinde duygusal zekânın (EQ) rolü incelenmektedir. Kaptan pilotun ve yardımcı pilotun iletişiminde empati ve öz denetimin önemi vurgulanırken, stres altında sessiz bir itaat yerine açık iletişimin (psikolojik güvenliğin) emniyet için hayati bir köprü olduğu belirtilmektedir.

Ana Tema: Duygusal zekâ, kokpit içi iletişim ve CRM.

6. Makale Başlığı: İnsansız Hava Aracı (İHA) Trafiğinin Sivil Havacılıkla Çatışması: Alçak İrtifa Hava Sahasının Hukuki Rejiminin Yeniden Tanımlanması Gereği

Yazar: Av. Sencer Seren

Kısa Özet: İnsansız Hava Araçlarının (İHA) sivil ve ticari alanlarda kullanımının hızla artmasıyla birlikte ortaya çıkan yasal boşluklar ve hava sahası çatışmaları ele alınmaktadır. Yazar, İHA uçuşlarının güvenli bir şekilde entegre edilebilmesi için yasaklayıcı mantıktan ziyade, izlenebilir ve yenilikçi bir hukuki trafik yönetim modeline ihtiyaç duyulduğunu savunmaktadır.

Ana Tema: Havacılık hukuku, İHA (Dron) operasyonları ve hava sahası yönetimi.

7. Makale Başlığı: Kokpitteki Görünmeyen Risk

Yazar: Dr. Tuğçe Kızılay Öztürk

Kısa Özet: Masum görünen kozmetik kremlerin (CBD içerikli), bitkisel takviyelerin veya yiyeceklerin (haşhaş tohumu) pilotların psikoaktif madde testlerinde nasıl pozitif sonuçlar verebileceğini ve reaksiyon sürelerini nasıl bozabileceğini anlatan bir makaledir. Makale, uçuş emniyetinin sağlanması için pilotların tükettikleri her ürüne karşı bilinçli olmaları gerektiğini hatırlatır.

Ana Tema: Havacılık tıbbı, psikoaktif maddeler ve performans kayıpları.

8. Makale Başlığı: 2026'da Teknolojide Bizi Neler Bekliyor?

Yazar: Kamer Akşahin

Kısa Özet: 2026 yılında günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelen 12 teknolojik devrim özetlenmektedir. İnisiyatif alabilen yapay zekâ asistanlarından katı hal bataryalı elektrikli araçlara, anında fısıltı çevirmenlerinden düşünce gücüyle çalışan cihazlara kadar geniş bir yelpazede teknolojik gelecek vizyonu sunulmaktadır.

Ana Tema: Teknolojik devrimler, yapay zekâ ve gelecek trendleri.

9. Makale Başlığı: Gökyüzünde Yeni Denge: Havacılık Sektöründe Büyüme, Riskler ve Türkiye’nin Yükselişi

Yazar: Emrah Ceylan

Kısa Özet: Pandemi sonrası hızla toparlanarak 5 milyar yolcu sayısına yaklaşan havacılık endüstrisinin makroekonomik görünümü incelenmektedir. İklim krizi, tedarik zinciri ve personel açığı gibi risklere rağmen, Türkiye'nin özellikle İstanbul Havalimanı ile küresel bir merkez (hub) olarak stratejik önemini nasıl pekiştirdiği anlatılmaktadır.

Ana Tema: Havacılık ekonomisi, küresel riskler ve Türkiye'nin havacılıktaki konumu.

10. Makale Başlığı: Havacılıkta Unlearning: Değişen Prosedürlere Uyum Sağlamak Neden Zor? Yazarlar: Dr. Seda Çeken, Doç. Dr. Kpt. M. Onur Balkan

Kısa Özet: Pilotların değişen teknoloji ve prosedürlere uyum sağlarken eski alışkanlıklarını unutma (unlearning) sürecinde yaşadıkları zorlukları inceleyen bir çalışmadır. Yüksek stres ve iş yükü altında eski rutinlere dönme riskine karşı, eğitim programlarında nelerin değiştirilmesi gerektiği detaylandırılmaktadır.

Ana Tema: İnsan faktörleri, organizasyonel öğrenme ve pilot eğitimleri.

11. Makale Başlığı: Kokpitte Görünmeyen Sistem: Yüksek İrtifada Kan ve Oksijen Taşınması

Yazar: Doç. Dr. Aysun Halaçoğlu

Kısa Özet: Kabin basıncı ayarlanmış olsa dahi yüksek irtifada düşen oksijen seviyelerine insan vücudunun (özellikle hematolojik sistemin) nasıl adapte olduğu anlatılmaktadır. Eritrositlerin ve hemoglobinin oksijen taşıma kapasitesindeki değişimlerin pilotun bilişsel performansını doğrudan etkilediği, bu sebeple kan değerlerinin emniyet için kritik olduğu vurgulanır.

Ana Tema: Havacılık fizyolojisi ve hematolojik adaptasyon.

12. Makale Başlığı: Gökyüzünden Ekonomiye: Kadınların Gücü ve Türkiye'nin Elindeki Fırsat

Yazar: Hale Tok

Kısa Özet: Kadınların iş gücüne ve karar alma mekanizmalarına katılım oranının dünyadaki ve Türkiye'deki durumu karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Makale, Türkiye’nin havacılıkta artan kadın pilot sayısını olumlu bir örnek olarak gösterirken, kadın istihdamının artırılmasının stratejik ve sürdürülebilir bir kalkınma meselesi olduğunun altını çizmektedir.

Ana Tema: Toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın istihdamı ve sürdürülebilir ekonomi.

13. Makale Başlığı: Basınçlı Laboratuvar: Havacılık Fizyolojisini Gıda Mühendisliği İle Hack’lemek

Yazar: Ece Birinci

Kısa Özet: Bir gıda mühendisi gözüyle, uçuş ekiplerinin yüksek irtifadaki radyasyon, jet-lag ve kabin basıncı etkilerini beslenme ile nasıl yönetebileceğini anlatır. Antioksidan tüketimi, aralıklı oruç (fasting) ile sirkadiyen ritmi sıfırlama, uçak yemeklerindeki karbonhidrat sırasını değiştirerek uyku basmasını engelleme gibi pratik "hack" yöntemleri sunulmaktadır.

Ana Tema: Havacılıkta beslenme, gıda mühendisliği ve uçuş performansı.

14. Makale Başlığı: Airmanship ve Karşılıklı Saygı: Transaksiyonel Analiz Yaşam Pozisyonları Perspektifinden Bir Değerlendirme

Yazar: Ayça Mumkule Erşipal

Kısa Özet: Hataların çekinmeden paylaşılabildiği ve her fikrin değer gördüğü psikolojik güvenlik ortamının ("Ben de OK'im, Sen de OK'sin" tutumunun) kokpit içindeki yansımalarını incelemektedir. Makale, kaptan ile yardımcı pilot arasındaki hiyerarşinin işleve dayalı olması gerektiğini ve ancak karşılıklı saygının olduğu bir kokpitte gerçek emniyetin sağlanabileceğini savunur.

Ana Tema: Airmanship, psikolojik güvenlik ve kokpit kültürü.

KAYNAK: www.talpa.org/publication/ocak-mart-2026/