Sürekli Gelişimin ve Operasyonel Mükemmelliğin Anahtarı: Öğrenmeyi Öğrenmek

Hızla değişen ve her geçen gün daha karmaşık hale gelen modern dünyada, yeni yetkinlikler kazanmak ve mevcut becerilerimizi geliştirmek hayati bir önem taşımaktadır. Özellikle sıfır hata toleransıyla çalışan, dinamik ve yüksek standartlar gerektiren havacılık gibi sektörlerde, profesyonellerin kendilerini sürekli olarak güncellemeleri yalnızca bireysel bir kariyer hedefi değil, aynı zamanda sistemin temel bir gereksinimidir. Bu bağlamda, Harvard Business Review platformunda 2 Mayıs 2018 tarihinde yayımlanan ve Öğrenme Bilimi İnisiyatifi'nin (Science of Learning Initiative) kurucusu Ulrich Boser tarafından kaleme alınan "Learning Is a Learned Behavior. Here’s How to Get Better at It." (Öğrenme, Öğrenilen Bir Davranıştır. Bu Konuda Nasıl Daha İyi Olunur?) başlıklı makale, yetkinlik gelişimi konusunda ufuk açıcı bir perspektif sunmaktadır. Boser’in bilimsel araştırmalara dayandırdığı bu vizyoner yaklaşım, öğrenme eyleminin doğuştan gelen bir yetenekten ziyade, doğru stratejilerle sonradan kazanılabilen ve geliştirilebilen bir beceri olduğunu vurgulamaktadır. Bu makaledeki değerli içgörüleri, havacılık operasyonlarındaki eğitim süreçleri ve uçuş emniyeti merceğinden incelemek, daha güçlü bir gelişim kültürünün inşa edilmesine yardımcı olacaktır.

Doğuştan Gelen Yetenek Yanılgısı ve Stratejinin Gücü

Toplumda yaygın olarak kabul gören en büyük yanılgılardan biri, öğrenme yeteneğinin tamamen genetik faktörlere ve zekâya bağlı olduğu inancıdır. Birçok insan için öğrenme kapasitesi, tıpkı göz rengi gibi değiştirilemez bir özelliktir. Bu kaderci düşünce yapısı, kişilerin "Nasıl olsa doğuştan bu yeteneğe sahip değilim" diyerek çaba göstermekten vazgeçmesine ya da gelişim alanlarına odaklanmamasına yol açmaktadır. İnsanlar genellikle "pratik yapmak mükemmelleştirir" gibi altı boş ve belirsiz klişelere sığınarak öğrenme süreçlerini plansız bir şekilde yürütürler. Boser, bu noktada çok haklı bir sorgulama yapar:

• Pratik yapmak, aynı beceriyi körü körüne tekrar etmek midir?

• Pratik, bir geri bildirim gerektirmez mi?

• Zor mu olmalıdır yoksa eğlenceli mi?

Bu soruların cevabı, öğrenmenin stratejik bir yaklaşım gerektirdiğini ortaya koymaktadır. Yapılan araştırmalar, öğrenenlerin doğmadığını, sonradan yaratıldığını açıkça göstermektedir. Özellikle havacılık eğitimlerinde, yüksek zekâ seviyelerinden ziyade, doğru öğrenme stratejilerini kullanan bireylerin çok daha başarılı olduğu kanıtlanmıştır. Marcel Veenman tarafından yapılan bir araştırma, kendi düşünme süreçlerini yakından takip eden kişilerin, yeni bir şey öğrenirken son derece yüksek IQ seviyelerine sahip olanları geride bıraktığını ortaya koymuştur. Veenman'ın bulgularına göre, bir konuyu "nasıl" anladığımıza odaklanmak, uzmanlık geliştirmede doğuştan gelen zekâdan yüzde 15 oranında daha fazla önem taşımaktadır.

Bilimsel verilere dayanan bu makaleden hareketle, öğrenme becerilerimizi geliştirmek ve ustalık seviyesine ulaşmak için üç temel ve pratik yöntem bulunmaktadır:

1. Hedefleri Organize Etmek: Öğrenmeyi Bir Proje Gibi Yönetmek

Boser'e göre, etkili bir öğrenme süreci aslında bir tür proje yönetimidir. Herhangi bir alanda uzmanlık geliştirebilmek için öncelikle ne öğrenmek istediğimize dair ulaşılabilir, net hedefler belirlemeli ve ardından bizi bu hedeflere ulaştıracak stratejiler geliştirmeliyiz. Havacılık dünyasından örnek vermek gerekirse; yeni bir uçak tipine geçiş yapan bir yardımcı pilot, devasa sistem kılavuzlarını önüne aldığında "Acaba yeterince iyi miyim?", "Başarısız olur muyum?" veya "Yanılıyor muyum?" gibi rahatsız edici duygulara kapılabilir.

Stanford Üniversitesi psikologlarından Albert Bandura'nın da belirttiği gibi, bu tür olumsuz duygular, yeni bir şey öğrenme yeteneğimizi hızla elimizden alabilir. Ancak hedefleri küçük, yönetilebilir parçalara bölerek adım adım ilerlemek, bu tür endişeleri ortadan kaldırır. Araştırmalar, açık ve net hedefleri olan bireylerin, sadece "iyi bir iş çıkarmak" gibi belirsiz beklentileri olan kişilerden çok daha iyi performans gösterdiğini kanıtlamaktadır. Bir yardımcı pilot için "Bugün sadece hidrolik sistemlerin temel çalışma prensibini anlayacağım ve simüle edeceğim" gibi net bir hedef koymak, duyguları yönetmeyi kolaylaştırır ve emniyet odaklı kalıcı bir öğrenme sağlar.

2. Düşünme Üzerine Düşünmek: Üst Biliş (Metacognition) Becerisi

Öğrenme yeteneğinin merkezinde yer alan bir diğer kritik unsur "üst biliş", yani "düşünme üzerine düşünmektir". Psikologlar tarafından, bildiklerimizi nasıl bildiğimizi daha derinden incelemek olarak tanımlanan bu kavram; kendimize "Bu fikri gerçekten anladım mı?", "Bunu bir arkadaşıma, bir iş arkadaşıma açıklayabilir miyim?", "Daha fazla temel bilgiye veya pratiğe ihtiyacım var mı?" gibi sorular sormayı gerektirir.

Eğitimli uzmanlar, bu beceriyi doğal bir refleks haline getirmişlerdir. Karşılaştıkları bir problemi çözerken çerçevenin nasıl kurulduğuna odaklanırlar ve buldukları çözümün makul olup olmadığını içsel bir değerlendirmeden geçirirler. Ancak sıradan öğrenme süreçlerindeki en büyük sorun, bireylerin üst biliş kavramıyla yeterince ilgilenmemesidir; bir beceriyi gerçekten anlayıp anlamadıklarını durup kendilerine sormazlar (Boser, 2018). Bilginin bir kulaktan girip diğerinden çıkmasının temel sebebi de tam olarak budur. Eğer bir prosedür sadece ezberlenir ve altında yatan mantık ("Neden bu şekilde yapıyoruz?") sorgulanmazsa, operasyonel emniyet riske atılmış olur. Profesyonellerin, kendi öğrenme süreçlerinin sorumluluğunu alarak bilginin üzerinde bilinçli olarak durmaları ve "düşünmeleri üzerine düşünmeleri" gerekmektedir.

3. Öğrenme Sürecine Yansıtma Yapmak (Reflection) ve Bilişsel Sessizlik

Öğrenme doğasında ilginç bir çelişki barındırır: Öğrendiklerimizi tam olarak anlayabilmek için bazen onlardan uzaklaşmamız, onları serbest bırakmamız gerekir. Bir sorunla aranıza mesafe koyduğunuzda, çoğu zaman o sorun hakkında daha fazla şey öğrenirsiniz. Örneğin, zorlu bir simülatör seansının ardından uçuş ekibinin hemen yeni bir konuya geçmek yerine zihinsel olarak konudan uzaklaşması, bilgilerin kalıcılığını artırır. Boser'in verdiği harika örnekte olduğu gibi; bir meslektaşınızla tartıştıktan sonra en iyi argümanlarınız genellikle siz bulaşıkları yıkarken aklınıza gelir, ya da karmaşık bir yazılım kılavuzunu okuduktan sonra en iyi kavrama anı sayfaları kapattığınızda gerçekleşir.

Kısacası, öğrenme eylemi "yansıtma" yapmaktan beslenir ve bu da bir tür sükûnet, "bilişsel sessizlik" anı gerektirir. Derin ve odaklanmış bir düşünme sürecine girebilmek için zihnimizin bu sessiz molalara ihtiyacı vardır. Uyku, bu kavramın en büyüleyici örneklerinden biridir. Biz uyurken beynimiz edindiğimiz bilgileri düzenler; öyle ki, iyi bir gece uykusunun pratik yapma süresini yüzde 50 oranında azaltabildiği görülmüştür.

Bu "bilişsel sessizlik" ihtiyacı, stresli, öfkeli veya yalnız hissettiğimiz durumlarda neden yeni beceriler kazanamadığımızı da açıklar. Beynimiz yoğun duyguların etkisi altındayken, bilgiyi dikkatlice işleyemez ve yansıtma yapamaz. Stresli durumlarda belki bir telefon numarasını ezberlemek gibi yüzeysel bir eylem gerçekleştirebiliriz, ancak derin bir kavrayış için zihinsel rahatlık şarttır. Bu durum, havacılık operasyonlarında ve eğitimlerinde "Psikolojik Güvenlik" kavramının ne kadar yaşamsal olduğunu bir kez daha kanıtlamaktadır. Ekiplerin soru sormaktan veya hata yapmaktan korkmadığı, zihinsel rahatlığın sağlandığı ortamlar, gerçek ve kalıcı öğrenmenin yeşerdiği, dolayısıyla uçuş emniyetinin en üst düzeye çıktığı ortamlardır.

Sonuç: Daha İyi Bir Öğrenen Olmak Bizim Elimizde

Bireyler veya çalışanlarının en iyi potansiyellerini ortaya çıkarmasını isteyen kurumlar için tüm bu bilimsel verilerin ortak bir müjdesi vardır: Öğrenme, kesinlikle sonradan kazanılan ve geliştirilebilen bir davranıştır. Çabuk kavrayan, hızlı öğrenen biri olmak, odadaki en zeki insan olduğunuz anlamına gelmez; bu, sadece "öğrenmeyi öğrendiğinizin" bir göstergesidir (Boser, 2018).

Öğrenme hedeflerini sistematik bir şekilde organize ederek, kendi düşünme ve anlama süreçlerimiz üzerinde üst bilişsel değerlendirmeler yaparak ve doğru zamanlarda bilişsel sessizlik yaratarak öğrenme deneyimimize yansıtma fırsatı tanıyarak, hepimiz yetkinlik inşamızı hızlandırabiliriz. Unutulmamalıdır ki; öğrenmeyi öğrenmek, yalnızca kişisel bir gelişim aracı değil, aynı zamanda emniyet kültürümüzü, farkındalığımızı ve mükemmelliğimizi besleyen en güçlü kaynağımızdır.

Kaynak

• Boser, U. (2018). Learning Is a Learned Behavior. Here’s How to Get Better at It. Harvard Business Review (HBR.org).