Gökyüzündeki Sessiz Çığlık

Havacılık sektöründe bazı kültürlerde pilotlar arasında yaygın olarak kullanılan "Yalan söylemiyorsan, uçmuyorsundur" sözü, aslında sektörün en derin krizlerinden birini özetlemektedir. Reuters muhabirleri Rajesh Kumar Singh ve Dan Catchpole tarafından hazırlanan kapsamlı bir rapor, dünya çapında onlarca ticari havayolu pilotunun, kariyerlerinin sona ermesi ve uçuştan çekilme (grounding) korkusuyla tedavi edilebilir ruh sağlığı sorunlarını bile gizlediğini ortaya koymaktadır.

Kariyer Kaygısı ve Trajik Kayıplar

Pilotların ruh sağlığı sorunlarını gizleme eğilimi, bazen geri dönülemez sonuçlar doğurmaktadır. Delta Hava Yolları pilotu olan 41 yaşındaki Brian Wittke’nin hikayesi bu durumun en acı örneklerinden biridir. Wittke, depresyon tedavisi almanın lisansını ve geçim kaynağını kaybetmesine yol açacağından dehşet duyduğu için yardım almayı reddetmiş ve 2022 yılında intihar ederek yaşamına son vermiştir. Annesi Annie Vargas, pilotların insani sorunlar yaşadıkları için cezalandırılmaması gerektiğini vurgulayarak bu trajedinin sektördeki kültürü değiştirmesini ummaktadır.

2023 yılında 5.170 ABD'li ve Kanadalı pilotla yapılan bir çalışma, pilotların yarısından fazlasının uçuş statülerini kaybetme endişesiyle sağlık hizmeti almaktan kaçındığını doğrulamaktadır.

Sistemik Engeller ve Maddi Yük

Havacılık sektörü, diğer pek çok iş kolunun aksine çok daha sıkı fiziksel ve psikolojik kriterlere tabidir. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) standartlarına göre, anksiyete veya depresyon bildiren pilotlar uçuştan çekilebilmektedir. Hafif vakalar hızlıca çözülse de, ciddi durumlar bir yılı aşkın sürebilen kapsamlı incelemeler gerektirmektedir.

Sürecin zorlukları sadece bürokrasiyle sınırlı değildir:

• Uzun Bekleme Süreleri: Pilot Elizabeth Carll, anksiyete ilacı kullandığını bildirdikten sonra uçuştan çekilmiş ve raporunun incelenmesi için bir yıldan fazla süre beklemek zorunda kalmıştır.

• Mali Kayıplar: Uçuştan çekilen pilotlar, hastalık izinleri bittiğinde genellikle gelirlerini ciddi oranda azaltan engellilik sigortasına mahkum kalmaktadır.

• Yüksek Test Maliyetleri: Pilot Troy Merritt, uçuş sertifikasını geri alabilmek için gerekli olan ve sigorta tarafından karşılanmayan psikolojik testlerin kendisine yaklaşık 11.000 dolara mal olduğunu belirtmiştir.

  
  

Güvenlik Riski mi, Güvenlik Önlemi mi?

Sektördeki uzmanlar ve pilotlar, ruh sağlığı sorunlarının tedavi edilmesinden ziyade gizlenmesinin asıl güvenlik riskini oluşturduğunu savunmaktadır. Alman havayolu Germanwings faciasından yıllar sonra bile, havacılık sektörü hala bu konuda tek tip bir küresel çerçeve oluşturamamıştır. Yakın zamanda gerçekleşen Air India kazası ve bir pilotun uçuş sırasında motorları durdurmaya çalışması gibi vakalar, ruh sağlığının uçuş emniyeti için ne kadar kritik olduğunu yeniden hatırlatmıştır.

Değişim Rüzgarları ve Çözüm Arayışları

Bazı düzenleyici kurumlar bu krize karşı daha yapıcı yaklaşımlar benimsemeye başlamıştır. Örneğin Avustralya Sivil Havacılık Güvenliği Otoritesi (CASA), riskler yönetildiği takdirde depresyon ve anksiyete tedavisi gören pilotların uçmaya devam etmesine izin vermekte ve inceleme süreçlerini ortalama 20 günde tamamlamaktadır.

FAA de onaylı antidepresan listesini genişleterek ve ADHD teşhisi olan pilotlar için yeni yollar oluşturarak yaklaşımını güncellemektedir. Troy Merritt gibi pilotlar, yardım almanın kendilerini daha güvenli birer pilot yaptığını belirterek sistemin cezalandırıcı değil, destekleyici olması gerektiğini vurgulamaktadır. Merritt, "Ruh sağlığı bakımından kaçınmak, sağlığına dikkat etmeyen pilotlara kapı açar; asıl sorunlar kokpitte o zaman başlar," diyerek durumun ciddiyetine dikkat çekmektedir.

Kaynak: 

Singh, R. K., & Catchpole, D. (2025). "‘If you aren’t lying, you aren’t flying.’ Airline pilots hide mental health struggles". Reuters.