Liderlik Eğitimi ile İş Yerinde Stresi Azaltmak

Günümüz iş dünyasında organizasyonların karşılaştığı en zorlu mücadelelerden biri, sinir sistemleri sürekli "hayatta kalma modunda" kilitli kalmış liderleri desteklemektir. İş yerinde stres o kadar normalleştirilmiştir ki, genellikle kaçınılmaz bir durum veya liderlerin daha iyi yönetmesi gereken kişisel bir beceri sorunu olarak görülmektedir. Ancak stresi bireysel bir dayanıklılık sorunu olarak görmek büyük bir hatadır; çünkü kronik stres aslında bir "sistem hatasıdır".

Stresin Türleri: İyi Stres ve Kötü Stres

Her stres aynı değildir ve bu ayrımı yapmak hayati önem taşır.

• Östres (Eustress) ve Akut Stres: "Östres", motivasyonu ve odaklanmayı artıran yararlı bir strestir. Liderin başa çıkabileceğini hissettiği anlamlı zorluklardan (yeni bir sorumluluk veya sıkı bir teslim tarihi gibi) kaynaklanır. Akut stres ise zorlu bir konuşma veya sunum sırasında kısa süreliğine yükselip sönen bir durumdur. Bu türler genellikle uzun vadeli sağlığı veya performansı bozmaz.

• Kronik Stres: Asıl tehlike budur. Baskı sürekli hale geldiğinde ve vücudun alarm sistemi asla kapanmadığında ortaya çıkar. Sinir sistemi, günlük e-postalar veya toplantılar için değil, hayati tehlikeler için tasarlanmış stres hormonlarını sürekli salgılar. Harvard Tıp Fakültesi araştırmalarına göre kronik stres, beyin fonksiyonlarını ve fiziksel sağlığı bozar; odaklanmayı, duygusal düzenlemeyi ve karar verme yetisini köreltir.

Mevcut Yaklaşımların Yetersizliği

Birçok organizasyon artan strese yanıt olarak "wellness" (iyi yaşam) uygulamaları, farkındalık programları veya tek seferlik eğitimler sunmaktadır. Bunlar iyi niyetli olsa da genellikle sorunu çözmez. Çünkü çoğu iş yeri stresi, bireyin başa çıkma yeteneğinden değil, başa çıkmaya çalıştığı "sistemden" kaynaklanır.

Öğrenme ve Gelişim (L&D) birimleri sadece bireylere stresi yönetmeyi öğrettiğinde, aslında "akıntı yönünde" (sonuç odaklı) müdahale etmiş olur. Oysa asıl fırsat, eğitimi bir stres önleme stratejisi olarak konumlandırarak işin nasıl tasarlandığını, yönetildiğini ve değerlendirildiğini şekillendirmektir. Kırık bir sistemden kaynaklanan stresi hiçbir kişisel dayanıklılık eğitimi telafi edemez.

Çözüm: 5 Temel Tasarım Önceliği

ABD Genel Cerrahı Dr. Vivek Murthy’nin "İş Yeri Ruh Sağlığı ve Esenliği Çerçevesi"ne dayanan yaklaşım, iş yerlerini birer "esenlik motoru" haline getirmeyi hedefler. L&D birimlerinin, stresi kaynağında önlemek için liderlere kazandırması gereken 5 temel yetkinlik alanı şunlardır:

1. Zarardan Korunma: Fiziksel ve psikolojik güvenlik, ruh sağlığının temelidir.

• Güvenliği Önceliklendirmek: Liderler, tehlikeleri belirleme, önyargıları ele alma ve çalışanların sesini duyurmasını teşvik etme konusunda eğitilmelidir.

• Yeterli Dinlenme: Liderler, dinlenmeyi kişisel bir tercih değil, bir performans ve güvenlik gerekliliği olarak görecek şekilde eğitilmeli; kronik fazla çalışmayı engelleyen iş tasarımları yapmalıdır.

• Ruh Sağlığını Normalleştirmek: Liderler, kaynakları nasıl ileteceklerini ve gizliliği nasıl koruyacaklarını bilmelidir.

2. Bağlantı ve Topluluk: Olumlu ilişkiler strese karşı tampon görevi görür.

• Kapsayıcılık: Liderler, dışlanmayı azaltan ve aidiyeti artıran "yardımlaşma ve karşılama" gibi sosyal davranışları günlük iş akışına entegre etmelidir.

• Güven ve İşbirliği: Şeffaf iletişim ve aktif dinleme becerileriyle güven inşa edilmeli; uzaktan veya hibrit ortamlarda bile etkili işbirliği normları oluşturulmalıdır.

3. İş-Yaşam Uyumu: Bu uyum, bireysel sınırlardan ziyade iş tasarımıyla şekillenir.

• Otonomiyi Artırmak: Liderler, çalışanlara işin nerede ve ne zaman yapılacağı konusunda kontrol vermeli (otonomi), bunu bir üretkenlik aracı olarak görmelidir.

• Esneklik ve Öngörülebilirlik: Son dakika değişikliklerini en aza indiren, program oynaklığını azaltan ve izin kullanımını (hastalık, ailevi nedenler) destekleyen bir yönetim anlayışı benimsenmelidir.

• Sınırlara Saygı: Mesai saatleri dışında acil olmayan iş iletişimini sınırlamak ve dinlenmeyi normalleştirmek, sürdürülebilir performans için şarttır.

4. İşte Önemli Hissetme: Değerli hissetmek stresi azaltır ve bağlılığı artırır.

• Adil Ücret: Eğitim programları, finansal istikrarın performans için bir ön koşul olduğunu kabul etmeli ve adil ücreti desteklemelidir.

• Kararlara Katılım ve Takdir: Çalışanların fikirleri kararlara dahil edilmeli ve katkıları otantik bir şekilde takdir edilmelidir.

• Anlamlı Bağlantı: Liderler, günlük işlerin organizasyonun büyük hedeflerine (misyonuna) nasıl katkı sağladığını çalışanlara net bir şekilde ifade edebilmelidir.

5. Gelişim Fırsatları: Büyüme hissi, yetenek ve iyimserlik kazandırır.

• Kaliteli Eğitim ve Mentorluk: Beceri geliştirmeyi koçlukla birleştiren öğrenme ekosistemleri kurulmalıdır.

• Kariyer Yolları ve Geri Bildirim: Şeffaf kariyer yolları oluşturulmalı ve liderler, performansı artıran karşılıklı (iki yönlü) geri bildirim verme konusunda donatılmalıdır.

Sonuç

Özetle, iş dünyasındaki mevcut düzen istendiği gibi çalışmamasının temel nedeni strestir. Stresi sistem düzeyinde ele almak, organizasyonel sağlık ve performans için zorunludur. Öğrenme ve Gelişim (L&D) birimleri, kronik stresi kaynağında azaltan sistemler tasarladığında, liderler ve çalışanlar daha net düşünebilme, etkili işbirliği yapabilme ve daha insani bir şekilde liderlik etme kapasitesini geri kazanacaktır.