CRM Kokpit Kabin Ortak Eğitiminde Olanlar Olanlar..

Temuçin Gürel Beyin LinkedinIn paylaşımında bahsettiği ve son yayımlanan "İyi Pilot Olmak İçin - Kısa, Kolay, Pratik Bilgiler" kitabında da yer alan örnek olay ile ilgili paylaşım altına yorumlar yaptım. Bunları ana başlıklarla paylaşmak isterim. Konu şöyle;

Kokpit kabin ortak eğitimi. Bir vaka değerlendirmesi yapılıyor. Sınıftan bir Kaptan söz alıp konuşan bir Kabin Amirinin iki kere sözünü kesiyor, yüksek tondan kendi düşüncelerini söylüyor. Amir bu duruma içerliyor ve eğitimin kalan kısmında konuşmamayı tercih ediyor. Ders arası kahve sohbetinde bir arkadaşı Kaptana dönüp Kabin Amirine neden kızdığını soruyor. Kızmadım diyor Kaptan. Sadece kendi fikirlerimi söyledim. Peki diyor arkadaşı "Bu diyalogda dışardan kızgın, sert, kaba görünseydin bunu bilmek ister miydin?" Kaptan şaşırıyor. İsterdim diyor. O zaman söyleyim diyor arkadaşı, "Koridorun sonunda kalabalık bir grup bunu konuşuyordu."

Bu konuda görüşlerimi 3 farklı açıdan paylaştım.

Ego States (Transaksiyonel Analiz) Açısından Değerlendirme:

• Kaptan: Söz kesme ve yüksek tonla konuşma davranışı Eleştirel Ebeveyn (Critical Parent) ego durumunu yansıtır. Kendi fikirlerini ifade ettiğini düşünse de, karşısındakinin alanını ihlal ederek baskın bir tutum sergilemiştir. Kızgın olmadığını söylemesi, davranışının etkisine dair Yetişkin (Adult) farkındalığının düşük olduğunu gösterir.

• Kabin Amiri: İçerleyip sessiz kalarak Uyumlu Çocuk (Adapted Child) ego durumuna geçmiş, tepkisini içe atarak pasif bir yanıt vermiştir.

• Arkadaş: Gözlemini nazikçe paylaşarak ve soru sorarak Yetişkin (Adult) ego durumundan geri bildirim vermiş, Kaptan'ın farkındalık kazanmasını sağlamıştır.

Assertive Communication (Güvenli İletişim) Açısından Değerlendirme:

• Kaptan: Agresif iletişim örneği sergilemiştir. Söz kesme, yüksek ses tonu ve kendi düşüncelerini dayatma, karşıdakinin ifade hakkını kısıtlamış ve Amir'in pasifleşmesine yol açmıştır.

• Kabin Amiri: Pasif iletişim kullanmıştır. Rahatsızlığını ifade etmek yerine içine atarak sessiz kalmış, bu da durumun çözümsüz kalmasına neden olmuştır.

• Arkadaş: Güvenli iletişim (assertive) örneği göstermiştir. Gözlemlerini yargılamadan, "koridorda konuşuluyordu" diyerek somut ve nazik bir dille aktarmış, Kaptan'ın kendi davranışını sorgulamasına alan açmıştır. Bu sayede Kaptan'ın farkındalığı artmış ve iletişimde iyileşme potansiyeli doğmuştur.

Sonuç: Vaka, ekip içi iletişimde farkındalık eksikliğinin ve agresif/pasif tutumların çatışmaya yol açtığını, güvenli geri bildirimin ise yapıcı çözüm sağlayabileceğini göstermektedir.

Psikolojik Güvenlik Açısından Değerlendirme:

İhlal Anı: Güvensiz Ortamın Oluşması

• Söz Kesme ve Yüksek Ton: Kaptan'ın, Kabin Amirinin sözünü iki kez keserek yüksek tonda kendi fikirlerini söylemesi, Amir'in statüsünü ve katkısını görünmez kılmıştır. Bu davranış, Amir için açık bir psikolojik güvenlik ihlalidir.

• Sessizliğe Çekilme (Çekilme Davranışı): Amir'in içerleyip eğitimin kalanında konuşmamayı tercih etmesi, psikolojik güvenliğin ortadan kalktığının klasik bir göstergesidir. Amir, kendini ifade etmenin "güvensiz" olduğunu deneyimlemiş ve "sessiz kalma" stratejisini seçerek kendini korumaya almıştır. Artık o ortamda fikrini söylemek risklidir.

• Güç Dengesizliği: Kokpit-kabin arasındaki hiyerarşik yapı zaten hassastır. Kaptan'ın bu tutumu, hiyerarşiyi sağlıklı bir otorite yerine sindirme aracı olarak kullanmış ve Amir'in kendini değersiz hissetmesine yol açmıştır.

Farkındalık Anı: Onarım Potansiyeli

• Arkadaşın Rolü: Koridordaki grubun durumu konuşuyor olması, ortamda zaten bir psikolojik güvensizlik algısı olduğunu gösterir. Diğer katılımcılar da bu davranışı "sert" ve "kaba" olarak etiketlemiştir.

• Geri Bildirim ve Şaşkınlık: Arkadaşın, "Dışarıdan kızgın görünseydin bilmek ister miydin?" sorusu, Kaptan'ın niyeti ile davranışının etkisi arasındaki uçurumu gösterir. Kaptan'ın şaşırması, kendi davranışının yarattığı etkinin farkında olmadığını kanıtlar. Bu, iyi niyetli ancak farkındalığı düşük bir lider figürüdür.

• Onarım İsteği: Kaptan'ın "İsterdim" demesi, psikolojik güvenliği yeniden tesis etmek için gerekli olan ilk adım olan açıklığa (openness) işaret eder. Eğer Kaptan bu geri bildirimi içselleştirir ve ertesi gün Amire gidip, "Dün sözünü kestim, farkında değildim, seni dinlemek isterim" derse, güven onarılabilir.

O an itibarıyla sınıf ortamında psikolojik güvenlik düşüktür. Amir kendini güvende hissetmediği için susmayı tercih etmiş, bu da ekip içi öğrenmeyi (ortak eğitimin amacı) baltalamıştır. Ancak arkadaşın müdahalesi, Kaptan'a aynayı tutarak güveni yeniden inşa etme şansı yaratmıştır. Bu vaka, özellikle kokpit-kabin arasındaki güç mesafesinin yüksek olduğu ortak eğitimlerde, psikolojik güvenliğin ne kadar kırılgan olduğunu gösterir.

Eğitmenin Tutumu Konusunda Değerlendirme Olması Gerekenler

1. Anlık Müdahale (Söz Kesme Anında)

• Sakin ve Net Bir Duruş: Kaptan'ın ilk söz kesmesinde eğitmen nazik ama kararlı bir dille araya girebilir. Örnek: "Kaptan, fikriniz çok değerli, ancak önce Kabin Amiri'nin cümlesini tamamlamasına izin verelim, sonra sizi dinlemek isteriz."Bu müdahale:

  • Yetişkin (Adult) ego durumunda kalır.

  • Agresif davranışı durdururken pasifi (Amir) korur.

  • Tüm sınıfa saygılı iletişimin kural olduğunu gösterir.

2. Ders Akışını Kullanarak Farkındalık Yaratma

• Eğer anlık müdahale yapılmamışsa veya durum tekrarlarsa, eğitmen konuyu genel bir iletişim ilkesi olarak derse taşıyabilir.Örnek: "Havacılıkta emniyetin temeli etkin iletişimdir. Bazen farkında olmadan birbirimizin sözünü kesmek, karşımızdakinin katkısını engelleyebilir. Bu durum kokpit-kabin koordinasyonunu nasıl etkiler?"Bu soruyla:

  • Kişiselleştirmeden öğrenme fırsatı yaratır.

  • Hem Kaptan'ın hem de Amir'in duygularını normalleştirir.

3. Ders Sonrası Birebir Görüşmeler

• Kabin Amiri ile: İçinde bulunduğu durumu anlamak ve ona destek olmak.Örnek: "Derste sözünüz kesildiğinde ne hissettiniz? Devam etmek istediğiniz bir şey var mı?"

  • Empati gösterir, psikolojik güvenliği yeniden inşa eder.

• Kaptan ile: Davranışının etkisini fark ettirmek (arkadaşının yaptığı gibi ama daha profesyonel).Örnek: "Fikirlerinizi paylaşmanız çok kıymetli, ancak söz kesme davranışınız karşınızdakinin motivasyonunu etkileyebilir. Birlikte nasıl daha iyi bir iletişim kurabiliriz?"

4. Sınıf Normlarını Yeniden Hatırlatma

• Bir sonraki oturumun başında, tüm katılımcılara ortak iletişim kurallarını kısaca hatırlatabilir:"Burada herkesin deneyimi değerli, birbirimizi dinleyerek ve söz hakkı vererek öğrenme ortamını zenginleştirelim."

  • Önleyici bir tedbirdir.

5. Rol Model Olmak

• Eğitmen kendi iletişiminde de güvenli (assertive) kalmalı, ne pasif ne agresif olmalıdır.

• Hiyerarşiye rağmen herkesin eşit söz hakkı olduğunu davranışlarıyla göstermelidir.

6. CRM (Crew Resource Management) Prensiplerini Vurgulamak

• Özellikle kokpit-kabin ortak eğitimlerinde, ekip kaynak yönetiminin temel taşlarından birinin çekinmeden fikir söyleme kültürü olduğunu hatırlatmalıdır. Bu vaka, CRM açısından mükemmel bir canlı örnek olarak kullanılabilir.

Özet

Eğitmen; tarafsız, kapsayıcı, onarıcı ve öğretici bir rol üstlenmelidir. Amacı, suçlu aramak değil, tüm ekibin psikolojik güven içinde öğrenmesini sağlamaktır. Bu yaklaşım, hem bireysel farkındalığı artırır hem de ekip içi iletişimin kalıcı olarak iyileşmesine katkıda bulunur.