ARAŞTIRMA: Türk Havacılık Sektöründe Grasha-Riechmann Öğretim Stilleri
- Anahtar Eğitim
- 15 Kas 2021
- 11 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 1 gün önce
Ayça Mumkule & Eray Beceren - Anahtar Eğitim
1. GİRİŞ
Havacılık endüstrisi; ileri teknoloji, yüksek risk faktörleri ve insan performansı sınırlarının iç içe geçtiği dinamik bir ekosistemdir. Bu sistemin sürdürülebilirliği ve emniyeti, büyük ölçüde insan kaynağının niteliğine ve bu kaynağı yetiştiren eğitim faaliyetlerinin kalitesine bağlıdır. Geleneksel havacılık eğitimi, tarihsel süreçte "usta-çırak" ilişkisine dayalı, katı hiyerarşik ve davranışçı (behaviorist) bir yapı sergilemiş olsa da; günümüzde kaza analizleri ve insan faktörleri biliminin gelişimiyle birlikte bilişsel, öğrenci merkezli ve yetkinlik bazlı bir yapıya evrilmiştir.
Bu evrim sürecinde eğitici profili de köklü bir değişim geçirmiştir. 1970'lerde yaşanan ve teknik arızalardan ziyade iletişim kopukluklarına dayanan kazalar (Tenerife, United 173 vb.), sektörde Ekip Kaynak Yönetimi (CRM) kavramını doğurmuş; eğiticiyi sadece "bilgiyi aktaran otorite" konumundan, öğrenme sürecini yöneten bir "kolaylaştırıcı" (facilitator) konumuna taşımıştır. Artık modern havacılık eğitiminde amaç sadece teknik bilgi aktarımı değil; tutum değişikliği yaratmak, karar verme yetisini geliştirmek ve kurumsal emniyet kültürünü içselleştirmektir.
Bu bağlamda, Anthony Grasha ve Sheryl Riechmann tarafından geliştirilen Öğretim Stilleri Modeli, havacılık eğitimindeki karmaşık eğitici-öğrenci etkileşimini anlamlandırmak için benzersiz bir çerçeve sunmaktadır. Model, öğretim stillerini "Uzman", "Otoriter", "Kişisel Model", "Kolaylaştırıcı" ve "Danışman" olarak sınıflandırarak, eğiticinin sınıf içi davranışlarının statik bir etiket olmadığını, aksine durumsal bir tercih olduğunu vurgular. Özellikle kokpit içi güç mesafesi (authority gradient) ve tehlike yönetimi gibi kritik konularda, eğiticinin benimsediği stil, doğrudan operasyonel emniyeti etkileme potansiyeline sahiptir.
Ancak, Türkiye'deki havacılık personelinin demografik özellikleri, kuşak farkları ve görev tanımlarının bu öğretim stilleri üzerindeki etkisi üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırma, değişen havacılık kültürü içerisinde Türk havacılık eğiticilerinin stil tercihlerini ve bu tercihlerin küresel normlarla uyumunu veri temelli bir yaklaşımla incelemeyi hedeflemektedir.
2. ARAŞTIRMANIN AMACI
Bu araştırmanın temel amacı; Türkiye'de faaliyet gösteren havayolu ve havacılık işletmelerindeki uçuş ekibi (pilot), kabin memuru, teknik personel ve diğer yer hizmetleri çalışanlarının öğretim stili tercihlerini Grasha-Riechmann modeli çerçevesinde analiz etmektir. Araştırma, havacılık eğitiminde "geleneksel otoriter" yapıdan "modern kolaylaştırıcı" yapıya geçişin izlerini, sahadan toplanan nicel verilerle ortaya koymayı hedeflemektedir.
Bu temel amaç doğrultusunda aşağıdaki alt amaçlara cevap aranmaktadır:
Dominant Stil Tespiti: Türk sivil havacılık personelinin baskın öğretim stili eğilimlerinin (Uzman, Otoriter, Kişisel Model, Kolaylaştırıcı, Danışman) belirlenmesi ve bunun modern havacılık eğitimi standartları (Andragoji ve CRM) ile uyumunun değerlendirilmesi.
Kuşaklar Arası Farklılıkların Analizi: Baby Boomer, X, Y ve Z kuşakları arasında öğretim stili tercihleri açısından anlamlı bir farklılık olup olmadığının saptanması; özellikle dijital yerli (Gen Z) kuşağın havacılık eğitiminden beklentilerinin ortaya konması.
Görev ve Departman Bazlı Karşılaştırma: Pilot, kabin ve teknik personel gibi farklı risk ve sorumluluk profillerine sahip grupların, eğitim süreçlerinde hangi stilleri benimsediğinin (Örn: Teknik eğitimde Uzmanlık, CRM eğitiminde Kolaylaştırıcılık) incelenmesi.
Pilotların Öğretim Stili Kümelerine Dağılımı
Eğitici Gelişim Önerileri: Elde edilen veriler ışığında, "Eğiticinin Eğitimi" programları için havacılık emniyetini artıracak, "Tehlikeli Tutumları" (Hazardous Attitudes) minimize edecek stratejik öneriler geliştirilmesi.
Bu çalışma, havacılık eğitim departmanlarına, mevcut eğitmen kadrolarının profilini anlama ve geleceğin eğitmenlerini yetiştirme noktasında bilimsel bir yol haritası sunmayı amaçlamaktadır.
3. ARAŞTIRMAYA KATILANLAR
Bu bilgiler Türkiye'de faaliyet gösteren 7 havayolu şirketinde görev yapan ve şirket içi eğitmen olarak görevlendirilmeden önce aldıkları "Eğiticinin Eğitim" esnasında toplanmıştır. Katılımcılara analiz sonuçları kişiye özel olarak iletilmiş ve eğitim esnasında stiller üzerinde konuşulmuş ve tartışılmıştır.
Bu tablo, veri setindeki katılımcıların demografik yapısı aşağıdaki gibidir.
GÖREV | ERKEK | KADIN | BABY BOOMER | GEN X | GEN Y | GEN Z | TOPLAM |
PİLOT | 354 | 27 | 55 | 132 | 178 | 16 | 381 |
KABİN | 79 | 117 | 0 | 28 | 166 | 2 | 196 |
DİĞER | 98 | 65 | 1 | 17 | 117 | 28 | 163 |
TEKNİK | 84 | 6 | 0 | 18 | 67 | 5 | 90 |
TOPLAM | 615 | 215 | 56 | 195 | 528 | 51 | 830 |
Tablo Analizi ve Önemli Bulgular:
Pilotlarda Demografik Yapı:
Cinsiyet: Pilotların %93'ü erkektir (354 Erkek, 27 Kadın).
Kuşak: Baby Boomer (55 kişi) ve Gen X (132 kişi) gibi deneyimli kuşaklar yoğunluktadır, ancak Gen Y (178 kişi) sayıca en büyük gruptur. Bu durum, kokpitte kuşaklar arası iletişim (CRM) eğitimlerinin neden kritik olduğunu açıklar.
Kabin Ekiplerinde Gençleşme:
Cinsiyet: Kadın çalışanların sayısı (117), erkeklerin (79) üzerindedir.
Kuşak: Baby Boomer hiç yoktur. Çalışanların %85'i (166 kişi) Y Kuşağıdır. Bu, kabin eğitimlerinin neden daha dinamik, interaktif ve "Kişisel Model" / "Kolaylaştırıcı" ağırlıklı olması gerektiğini destekler.
Teknik Birimin Erkek Egemenliği:
Cinsiyet: Teknik ekipte sadece 6 kadın çalışan bulunmaktadır (%7 oran).
Kuşak: Çoğunluk Y Kuşağıdır (67 kişi), ancak %20'lik bir X Kuşağı (18 kişi) "Usta/Uzman" rolünü üstlenmektedir.
Z Kuşağının Varlığı:
Henüz sayıca azdırlar (Toplam 51 kişi) ve en yoğun olarak "Diğer" (Yer hizmetleri/Ofis vb.) ve "Pilot" gruplarında görülmektedirler. Eğitim stratejilerinin gelecekte bu gruba göre (dijital, hızlı, oyunlaştırılmış) evrilmesi gerekecektir.
4. Havacılık Eğitiminde Dominant Stil Dağılım Tablosu (%)
KATEGORİ | GRUP | Kolaylaştırıcı | Kişisel Model | Uzman | Otoriter | Danışman |
GENEL | TÜMÜ | %48.4 | %26.6 | %14.8 | %6.4 | %3.7 |
KUŞAKLAR | GEN Z | %60.8 | %15.7 | %11.8 | %7.8 | %3.9 |
GEN Y | %50.2 | %25.9 | %15.0 | %5.7 | %3.2 | |
GEN X | %40.5 | %33.3 | %14.9 | %7.7 | %3.6 | |
BABY BOOMER | %48.2 | %19.6 | %16.1 | %7.1 | %8.9 | |
CİNSİYET | KADIN | %51.6 | %26.5 | %13.5 | %5.1 | %3.3 |
ERKEK | %47.3 | %26.7 | %15.3 | %6.8 | %3.9 | |
GÖREVLER | DİĞER | %52.8 | %24.5 | %12.3 | %7.4 | %3.1 |
KABİN | %48.5 | %31.6 | %12.8 | %5.6 | %1.5 | |
TEKNİK | %47.8 | %24.4 | %20.0 | %3.3 | %4.4 | |
PİLOT | %46.7 | %25.5 | %15.7 | %7.1 | %5.0 |
Tablodan Çıkan Kritik Bulgular:
En Baskın Stil: Tüm gruplarda tartışmasız lider stil "Kolaylaştırıcı"dır (Genel %48.4). Bu, organizasyonun CRM ve modern eğitim tekniklerini büyük ölçüde benimsediğini gösterir.
Gen Z'nin Farkı: Z kuşağında "Kolaylaştırıcı" stil oranı %60.8 ile diğer tüm kuşaklardan çok daha yüksektir. Geleneksel otoriteye en uzak grup burasıdır.
Teknik Ekipte Uzmanlık: "Uzman" stilinin en baskın olduğu grup %20 ile Teknik departmandır. Bu, işin "bilgi/know-how" odaklı doğasıyla uyumludur.
Kabin ve Rol Modellik: Kabin ekiplerinde "Kişisel Model" stili (%31.6), diğer departmanlara göre belirgin şekilde daha yaygındır.
Danışman Stili Azlığı: "Danışman" (Delegator) stili genel ortalamada %3.7 ile en az tercih edilen stildir. Sadece tecrübeli Baby Boomer kuşağında bu oran %8.9'a çıkmaktadır ki bu da "mentörlük" eğilimiyle örtüşür.
5. Kuşaklar Arası Farklılıkların Analizi
Kolaylaştırıcı | Kişisel Model | Uzman | Danışman | Otoriter | |
GENEL ORTALAMA | 47.0 | 45.5 | 44.2 | 42.8 | 41.7 |
BABY BOOMER | 47.7 | 46.6 | 45.1 | 45.2 | 44.2 |
GEN X | 47.4 | 46.3 | 44.8 | 43.5 | 42.5 |
GEN Y | 46.8 | 45.2 | 44.0 | 42.4 | 41.2 |
GEN Z | 46.8 | 43.8 | 43.2 | 41.5 | 40.5 |
Baby Boomers (BB): "Usta ve Otorite" (The Keepers of Standard)
Veri setindeki Baby Boomer kuşağı, havacılık eğitiminin geleneksel köklerini temsil etmektedir.
Veri Analizi: Bu grup, tüm kuşaklar arasında "Uzman" (45.1) ve "Otoriter" (44.2) stil puanları en yüksek olan gruptur. Ayrıca "Danışman" (45.2) stiliyle gençlere alan bırakma konusunda da en yüksek skora sahiptirler.
Teorik Bağlam: Bu kuşak, havacılığın "usta-çırak" ve "tek yönlü bilgi aktarımı" döneminde yetişmiştir. Onlar için eğitmenlik, "doğruyu söylemek ve standartları korumaktır".
Eğitimdeki Rolü: Derin tecrübeleriyle "Bilgi Kaynağı"dırlar. Ancak yüksek otoriter skorları, kokpitte "Güç Mesafesi" (Authority Gradient) riski yaratabilir.
X Kuşağı (Gen X): "Köprü Kurucular" (The Bridge)
X kuşağı, analog kokpitlerden cam kokpitlere (Glass Cockpit) geçişi yaşayan ara nesildir.
Veri Analizi: "Kişisel Model" (46.3) stiliyle BB'den sonra en yüksek, ancak Y ve Z'den daha baskın bir rol model olma eğilimindedirler.
Teorik Bağlam: Bu stil, "Beni izle ve yaptığımı yap" yaklaşımıdır. X kuşağı, teorik bilgi ile pratik uygulama arasında bir köprü vazifesi görür.
Eğitimdeki Rolü: İşbaşı eğitimlerinde (OJT) en etkili gruptur. Hem kuralları bilirler (Uzman) hem de otonomiye saygı duyarlar (Danışman).
Y Kuşağı (Gen Y): "Fasilitatörler" (The CRM Generation)
Veri setindeki en kalabalık grup olan Y kuşağı, modern havacılık eğitiminin (CRM, CBT) taşıyıcısıdır.
Veri Analizi: Bu grupta radikal bir kırılma yaşanır. "Kolaylaştırıcı" (46.8) stili belirgin şekilde öne çıkarken, "Otoriter" (41.2) stili BB ve X'e göre sert bir düşüş gösterir.
Teorik Bağlam: Y kuşağı, eğitmenin sadece anlatan değil, süreci yöneten bir rehber olduğu CRM kültürüne doğmuştur. "Neden" sorusunu sormaya ve sorgulatmaya odaklıdırlar.
Eğitimdeki Rolü: Simülatör brifinglerinde ve senaryo bazlı eğitimlerde (SBT) en verimli gruptur. Öğrenci merkezli yaklaşımı benimserler.
Z Kuşağı (Gen Z): "Dijital Yerliler" ve Yeni Beklentiler
Araştırmanın en kritik bulgusu, Gen Z'nin (Dijital Yerliler) profilidir. Henüz sisteme yeni girmelerine rağmen, eğitimden beklentileri tamamen farklıdır.
Veri Analizi:
En Yüksek Kolaylaştırıcı Talebi: Z kuşağı, %60.8 oranında "Kolaylaştırıcı" stili dominant olarak tercih etmektedir.
En Düşük Otorite Toleransı: "Otoriter" (40.5) ve "Uzman" (43.2) puanları tüm kuşaklar içindeki en düşük seviyededir.
Beklentiler ve Riskler:
Pasif Öğrenmeye Red: Z kuşağı, "Uzman" stilinin gerektirdiği "eğitmen anlatır, öğrenci not alır" yapısını reddetmektedir. Pasif kaldıklarında "bilişsel yüklenme" yerine kopuş yaşarlar.
Etkileşim İhtiyacı: Bilgiyi didaktik bir sunumdan değil, interaktif bir keşif sürecinden (Kolaylaştırıcı) almak istemektedirler.
Hazırbulunuşluk Sorunu: Düşük "Uzman" puanı, teknik derinlik konusunda sabırsız olabileceklerini ve temel teorik bilgiyi (Ground School) sıkıcı bulup atlamak isteyebileceklerini gösterir. Bu durum, "Temel Bilgi Eksikliği" riskini doğurur.
Özet Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo, veri setindeki (Excel) puan ortalamalarına dayanarak kuşakların eğitim tercihlerindeki anlamlı farklılıkları özetler.
Özellik | Baby Boomer | Gen X | Gen Y | Gen Z |
Baskın Eğitmen Rolü | Otorite & Bilge | Mentor & Rol Model | Koç & Rehber | İşbirlikçi & Partner |
"Otoriter" Puanı | 44.2 (Yüksek) | 42.5 | 41.2 | 40.5 (Düşük) |
Eğitimden Beklenti | Standartlara uyum | Pratik beceri kazanımı | Sürece katılım (CRM) | Anında geri bildirim & Etkileşim |
Potansiyel Risk | Güç Mesafesi (Sessizlik) | Kendi doğrusunu dayatma | Otorite eksikliği | Teorik yüzeysellik |
Sonuç:
Veriler, havacılık eğitiminde "tek tip" eğitimin artık geçerli olmadığını kanıtlamaktadır. Z kuşağı pilot ve teknisyen adayları için, klasik sınıf dersleri (Uzman/Otoriter) yerine; simülasyonlar, oyunlaştırma ve soru-cevap odaklı "Fasilitasyon" tekniklerinin kullanılması bir tercih değil, zorunluluktur.
6. GÖREV VE DEPARTMAN BAZLI KARŞILAŞTIRMA ANALİZİ
Havacılık emniyeti; pilotaj, kabin hizmetleri ve teknik bakım gibi birbirinden farklı disiplinlerin uyumlu çalışmasına dayanır. Her bir disiplinin operasyonel gerçekliği, risk algısı ve hata toleransı farklıdır. Bu bölümde, söz konusu farklılıkların öğretim stili tercihlerine nasıl yansıdığı, katılımcı verileri ve literatür bilgisi ışığında analiz edilmiştir.
Uçuş Ekibi (Pilotlar): "Teknik Otorite ve CRM Dengesi"
Pilotlar, uçuş emniyetinin nihai karar vericileri olarak hem derinlemesine teknik bilgiye (Hard Skills) hem de üst düzey ekip yönetimi becerisine (Soft Skills/CRM) sahip olmak zorundadır.
Veri Analizi: Pilot grubunda "Kolaylaştırıcı" stil %46.7 ile en baskın tercih olsa da, "Uzman" (%15.7) ve "Otoriter" (%7.1) stillerin toplamı, diğer gruplara kıyasla belirgin bir "Teknik Otorite" bloğu oluşturmaktadır.
Operasyonel Bağlam: Pilot eğitiminde simülatör senaryoları, hataların tartışıldığı ve analiz edildiği bir ortam gerektirdiğinden "Kolaylaştırıcı" stilin zirvede olması modern eğitim standartlarıyla uyumludur. Ancak uçak sistemleri ve acil durum prosedürlerinin kesinliği, "Uzman" stilinin de pilot eğitiminde vazgeçilmez bir yeri olduğunu doğrulamaktadır.
Risk Profili: Pilotların "Danışman" (Delegator) stilini %5.0 oranında (en yüksek oran) kullanması, kaptanlık eğitimlerinde "karar verme sorumluluğunu devretme" pratiğinin bir yansımasıdır.
Kabin Ekibi: "Rol Model Olma ve Empati"
Kabin memurları, yolcu ile doğrudan temas eden yüzler olmalarının yanı sıra, acil durumlarda tahliyeyi yönetecek emniyet görevlileridir.
Veri Analizi: Kabin ekibi, "Kişisel Model" stilini %31.6 oranında dominant kullanarak tüm departmanlar arasında bu stili en çok benimseyen gruptur.
Operasyonel Bağlam: Servis standartları, üniforma taşıma, zor yolcu ile iletişim ve nezaket gibi konular, teorik anlatımdan ziyade "gösterim" (demonstrasyon) ve "rol model olma" yoluyla aktarılır. Verilerdeki yüksek "Kişisel Model" puanı, bu mesleki gereklilikle birebir örtüşmektedir.
İlginç Bulgu: Emniyet prosedürlerinin katılığına rağmen "Otoriter" stilin baskınlık oranı %5.6 ile oldukça düşüktür. Bu durum, modern kabin eğitimlerinde artık "askeri disiplin" yerine, işbirliğine dayalı ve ikna edici bir emniyet kültürü (Kolaylaştırıcı %48.5) yaklaşımının benimsendiğini göstermektedir.
Teknik Personel (Bakım): "Bilgi Odaklı Uzmanlık"
Hava aracı bakım personeli, yapılan hataların (maintenance errors) telafisinin olmadığı, prosedür ve el becerisine dayalı kritik bir görev üstlenir.
Veri Analizi: Teknik ekip, "Uzman" stilini %20.0 oranında dominant kullanarak, tüm havacılık personeli içinde "bilgiye ve uzmanlığa" en çok önem veren gruptur.
Operasyonel Bağlam: Uçak bakım manuelindeki (AMM) prosedürlerin yorumsuz uygulanması gerekliliği, teknik eğitimde "bilgi kaynağı" (Uzman) olmayı zorunlu kılar. Ancak "Kolaylaştırıcı" stilin burada da %47.8 oranında çıkması, Bakım Kaynak Yönetimi (MRM) eğitimlerinin sektörde karşılık bulduğunu ve teknisyenlerin de artık "takım çalışması" odaklı eğitildiğini kanıtlar.
Risk Profili: Teknik personelin "Otoriter" stil kullanımı (%3.3) tüm gruplar içindeki en düşük seviyedir. Bu, modern bakım hangarlarında "korku kültürü" yerine "raporlama kültürü"nün (Just Culture) geliştiğine işaret edebilir.
Karşılaştırmalı Özet Tablo
Aşağıdaki tablo, görev gruplarının eğitimdeki önceliklerini sayısal verilerle özetlemektedir:
Metrik | Pilot (Flight Crew) | Kabin (Cabin Crew) | Teknik (Maintenance) | Analiz Sonucu |
Baskın Karakter | Dengeli (Uzman + CRM) | Rol Model (Görsel/Sosyal) | Bilgi Odaklı (Prosedürel) | Her grup kendi operasyonel doğasına uygun stili seçmiştir. |
En Yüksek Stil | Kolaylaştırıcı (%46.7) | Kolaylaştırıcı (%48.5) | Kolaylaştırıcı (%47.8) | Sektör genelinde CRM kültürü yerleşmiştir. |
Ayırt Edici Stil | Danışman (%5.0) | Kişisel Model (%31.6) | Uzman (%20.0) | Pilot otonomi, Kabin örneklem, Teknik bilgi arar. |
Otorite Algısı | %7.1 (Orta) | %5.6 (Düşük) | %3.3 (En Düşük) | Hiyerarşi en çok kokpitte hissedilmektedir. |
Genel Değerlendirme:
Veriler, Türkiye'deki havacılık eğitiminin "tek tip" olmadığını; aksine her departmanın kendi risk ve sorumluluk profiline uygun bir pedagojik alt kültür (sub-culture) geliştirdiğini göstermektedir. Teknik eğitimin "bilgiye", kabin eğitiminin "davranışa", pilot eğitiminin ise "karar vermeye" odaklandığı veri setiyle doğrulanmıştır.
6. Pilotların Öğretim Stili Kümelerine Dağılımı
Küme | Kapsadığı Dominant Stiller | Dağılımı (%) |
Küme 3 | Facilitator / Personal Model / Expert | %46.72 |
Küme 2 | Personal Model / Expert / Formal Authority | %25.46 |
Küme 1 | Expert / Formal Authority | %22.83 |
Küme 4 | Delegator / Facilitator / Expert | %4.99 |
Analiz Yorumu:
Küme 3 (%46.72) - Modern Fasilitatörler: Pilotların neredeyse yarısı bu gruptadır. Bu küme, "Kolaylaştırıcı" stilinin baskın olduğu, öğrenci merkezli ve etkileşimli eğitimi benimseyen pilotları temsil eder. CRM ve senaryo bazlı eğitimler için en uygun profildir.
Küme 2 (%25.46) - Rol Modeller: Her 4 pilottan 1'i bu gruptadır. "Kişisel Model" stilinin baskın olduğu bu grup, "beni izle ve yap" diyerek örnek olma yoluyla öğretmeyi tercih eder.
Küme 1 (%22.83) - Geleneksel Otoriteler: "Uzman" ve "Otoriter" stillerin baskın olduğu bu grup, bilginin kaynağı olmayı ve standartları korumayı önceler. Yaklaşık %23'lük bu oran, kokpitte hala geleneksel hiyerarşinin ve teknik bilgi odaklılığın korunduğunu gösterir.
Küme 4 (%4.99) - Delegasyoncular: En küçük grup, "Danışman" (Delegator) stilinin baskın olduğu pilotlardır. Bu grup öğrenciye tam otonomi verip uzaktan izlemeyi tercih eder; bu stilin azlığı, havacılığın riskli doğası gereği eğitimin başlarında tam serbestliğin pek tercih edilmemesiyle açıklanabilir.
7. Veri Temelli Stratejik Gelişim Önerileri
Bu öneriler, sadece yetişkin eğitim becerilerini artırmayı değil, aynı zamanda havacılık kazalarının kök nedenleri arasında yer alan "Tehlikeli Tutumları" (Hazardous Attitudes) nötralize etmeyi hedefler.
"Stil Esnekliği" (Style-Flexing) Atölyeleri
Verilerimiz, eğitmenlerin belirli stillere (özellikle Kolaylaştırıcı ve Kişisel Model) saplanıp kaldığını göstermektedir. Ancak havacılık emniyeti "durumsal" stil gerektirir.
Veri Dayanağı: Pilotların %46.72'si (Cluster 3) "Kolaylaştırıcı" stili kullanırken, %22.83'ü (Cluster 1) katı "Otoriter/Uzman" stiline sahiptir. İki uç arasında denge eksikliği vardır.
Strateji: Eğiticilere "ne zaman" hangi şapkayı takacakları öğretilmelidir:
Acil Durum Drill'i: Otoriter (Tartışma yok, itaat var).
Sistem Dersi: Uzman (Yorum yok, bilgi var).
LOFT Debriefing: Kolaylaştırıcı (Cevap yok, soru var).
Tehlikeli Tutum Hedefi: Eğitmenin duruma uygun olmayan stili (örneğin debriefing sırasında otoriter olması), öğrencide "Teslimiyet" (Resignation) veya "Otorite Karşıtlığı" (Anti-Authority) yaratır. Bu risk, stil esnekliği ile kırılacaktır.
"Rol Model" Standardizasyon Programı
Kabin ekiplerinde ve X kuşağında "Kişisel Model" stili çok yüksektir. Bu stil, "beni izle" demektir, ancak "neyi" izlettirdiğiniz kritiktir.
Veri Dayanağı: Kabin ekibinin dominant stili %31.6 ile "Kişisel Model"dir.
Strateji: "Gösterim-Performans" (Demonstration-Performance) metodu kullanılırken, eğitmenin kişisel yeteneklerini değil, SOP'yi (Standart Operasyon Prosedürleri) modellemesi garanti altına alınmalıdır. "Sesli Düşünme" (Think-Aloud) protokolü eklenerek, eğitmenin sadece hareketi değil, arkasındaki emniyet gerekçesini de seslendirmesi sağlanmalıdır.
Tehlikeli Tutum Hedefi: Eğitmenin kişisel şovu veya kestirme yolları (shortcuts), öğrencide "Maçoluk" (Macho) tutumunu besler. Standart modelleme bunu engeller.
Kuşaklar Arası "Tersine Mentorluk" (Reverse Mentoring)
Gen Z ve BB kuşakları arasındaki stil farkı, bir çatışma alanı değil, bir öğrenme fırsatıdır.
Veri Dayanağı: Gen Z %60.8 ile "Kolaylaştırıcı" isterken, BB kuşağı %45.1 ile en yüksek "Uzman" puanına sahiptir.
Strateji:
Gençten Yaşlıya: Gen Z pilot adayları, BB eğitmenlere dijital araçların kullanımı ve interaktif sunum teknikleri konusunda mentorluk yapmalı.
Yaşlıdan Gence: BB eğitmenler, Gen Z'nin "teorik yüzeysellik" riskine karşı, kaza kırım vakaları üzerinden derinlemesine teknik analiz (Case Study) oturumları düzenlemeli.
Tehlikeli Tutum Hedefi: Gen Z'nin kendine aşırı güveni "Yenilmezlik" (Invulnerability) riskini doğurabilir. BB eğitmenlerinin yaşanmış kaza hikayeleri (Uzman stili), bu yanlış algıyı gerçek verilerle yıkar.
Teknik Eğitimde "Kademeli Otonomi" Sistemi
Teknik personel verileri, eğitimin "bilgi yükleme" (Uzman) odaklı olduğunu, "sorumluluk verme" (Danışman) kısmının eksik kalabileceğini göstermektedir.
Veri Dayanağı: Teknik ekipte "Danışman" (Delegator) stil kullanımı %4.4 ile düşüktür, "Uzman" stili %20.0 ile en yüksektir.
Strateji: Bakım eğitimlerinde (OJT), eğitmenin yavaş yavaş geri çekildiği 4 aşamalı bir model uygulanmalıdır:
Eğitmen yapar, öğrenci izler (Kişisel Model).
Eğitmen anlatır, öğrenci yapar (Koçluk).
Öğrenci yapar, öğrenci anlatır (Kolaylaştırıcı).
Öğrenci yapar, eğitmen sadece gözlemler (Danışman)
Tehlikeli Tutum Hedefi: Sürekli talimat bekleyen teknisyen, "Dürtüsellik" (Impulsivity) veya panik anında hata yapmaya meyillidir. Kademeli otonomi, soğukkanlı karar vermeyi öğretir.
CRM Odaklı "Soru Sorma Sanatı" Eğitimi
Verilerimiz, organizasyonun "Kolaylaştırıcı" stile (Facilitator) geçtiğini (%48.4) gösterse de, bu stilin doğru uygulanıp uygulanmadığı kritiktir.
Veri Dayanağı: Genel ortalamada en yüksek stil "Kolaylaştırıcı"dır.
Strateji: Eğiticilere "Açık Uçlu Soru Sorma" eğitimi verilmelidir. "Neyi yanlış yaptın?" (Yargılayıcı/Otoriter) yerine "O sırada göstergeleri nasıl yorumladın?" (Analitik/Kolaylaştırıcı) kalıpları öğretilmelidir.
Tehlikeli Tutum Hedefi: Bu yaklaşım, kokpitteki sessizliği kırarak "Otorite Karşıtlığı" veya "İletişimsizlik" risklerini minimize eder.
Özet Eylem Tablosu
Hedef Kitle | Baskın Veri | Riskli Tutum (Hazardous Attitude) | Önerilen Eğitim Modülü |
X Kuşağı Pilotlar | Yüksek Otoriter (%7.7) | Anti-Authority (Öğrencide direnç) | "Fasilitatif Liderlik ve Güç Mesafesi Yönetimi" |
Kabin Amirleri | Yüksek Kişisel Model (%31.6) | Macho (Şov yapma) | "SOP Odaklı Rol Modelleme ve Standartlaşma" |
Gen Z Adaylar | Aşırı Kolaylaştırıcı Beklentisi | Invulnerability (Kuralları önemsememe) | "Kaza İncelemeleri ile Gerçeklerle Yüzleşme" |
Teknik Eğitmenler | Yüksek Uzman (%20.0) | Impulsivity (Hocası yoksa acele etme) | "Delegasyon ve Otonomi: Gözlemci Eğitmen Olmak" |
8. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Bu araştırma, Türkiye'de faaliyet gösteren havayolu işletmelerindeki eğitim kültürünün, tarihsel "usta-çırak" hiyerarşisinden sıyrılarak modern havacılığın gerektirdiği öğrenci merkezli bir yapıya evrildiğini somut verilerle ortaya koymuştur. 830 katılımcı ile gerçekleştirilen analizler sonucunda elde edilen bulgular, Türk sivil havacılık eğitiminde "Kolaylaştırıcı" (Facilitator) stilin %48.4'lük bir oranla baskın karakter haline geldiğini ve sektörün Ekip Kaynak Yönetimi (CRM) felsefesini içselleştirdiğini göstermektedir.
Ancak araştırma sonuçları, havacılık eğitiminde "tek tip" bir yaklaşımın geçerli olamayacağını kanıtlamaktadır. Her operasyonel birim, kendi risk profiline uygun andragojik bir alt kültür geliştirmiştir:
Pilotlar: Karar verme ve liderlik dengesini sağlamak adına "Kolaylaştırıcı" stilin yanı sıra "Uzman" ve "Otoriter" stilleri harmanlayan bir yapı sergilemektedir.
Kabin Ekipleri: Görsel ve davranışsal öğrenmenin kritik olduğu bu grupta "Kişisel Model" stili (%31.6) belirgin şekilde öne çıkmaktadır.
Teknik Personel: Prosedürel kesinliğin hayati olduğu bakım hizmetlerinde, "Uzman" stil (%20) baskınlığını koruyarak bilginin doğruluğunu teminat altına almaktadır.
Araştırmanın gelecek projeksiyonu açısından en kritik bulgusu ise kuşaklar arası "Eğitimsel Beklenti Uçurumu"dur. Mevcut eğitmen havuzunu oluşturan Baby Boomer ve X kuşakları, "Standartları Koruyan Otorite" ve "Rol Model" kimlikleriyle sisteme katkı sağlarken; sisteme yeni dahil olan Z kuşağı (Dijital Yerliler), geleneksel otoriteyi reddetmekte (%60.8 Kolaylaştırıcı talebi) ve interaktif bir öğrenme süreci talep etmektedir,. Bu durum, klasik sınıf içi anlatımların artık Z kuşağı için verimsiz kalacağını ve "teorik yüzeysellik" riski doğurabileceğini işaret etmektedir.
Nihai olarak, havacılık emniyetini tehdit eden "Tehlikeli Tutumlar" (Hazardous Attitudes) ile mücadelede eğitmen stili stratejik bir araçtır. Eğitmenlerin tek bir stile saplanıp kalması yerine, durumsal farkındalıkla stil değiştirebilme yeteneği (Style-Flexing) kazanması gerekmektedir. Acil durumlarda net bir "Otorite", debriefing (son değerlendirme) aşamasında iyi bir "Kolaylaştırıcı" ve teknik eğitimde derin bir "Uzman" olabilen esnek eğitmen profili, geleceğin emniyetli havacılık kültürünün temel taşı olacaktır.
Yorumlar